Muhəmməd Yusuf Dahlan 29 sentyabr 1961-ci ildə Qəzza zolağının Xan Yunis qaçqınlar düşərgəsində anadan olub. Əslən 1948-ci ildə İsrail tərəfindən dağıdılan Hamama qəsəbəsindən olan Dahlan, altı uşaqlı ailənin ən kiçik övladıdır. Onun siyasi fəaliyyəti yeniyetmə yaşlarından başlamış, 1981-ci ildə Qəzza zolağında FƏTH Gənclər Hərəkatının qurulmasında aparıcı rol oynamışdır.
Həbs illəri və ailəsi
Siyasi fəaliyyətinə görə 1981–1986-cı illər arasında İsrail tərəfindən 11 dəfə həbs edilən Dahlan, məhz həbsxanada olduğu müddətdə ibrani dilini mükəmməl öyrənmişdir.
Dahlan 1966-cı il təvəllüdlü Səudiyyə Ərəbistanı əsilli Cəlilə xanımla evlidir. Onların Fadi, Firaz, Hadil və Asil adlı dörd övladı var. 2012-ci ildə Monteneqro, 2013-cü ildə isə bütün ailə üzvləri ilə birlikdə Serbiya vətəndaşlığını alan Dahlan, hazırda Əbu-Dabidə mühacirətdə yaşayır. O, burada hakim Əl-Nəhyan ailəsi ilə çox yaxın münasibətlərə malikdir və Misir prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ilə regional məsələlərdə eyni mövqedən çıxış edir.
“Dəhlanistan” və Oslo prosesi
Oslo Sülh Müqaviləsi danışıqlarında aktiv iştirak edən Dahlan, sazişin imzalanmasından sonra Qəzzada Preventiv Təhlükəsizlik Qüvvələrinin rəhbəri seçildi. O, qısa müddətdə 20 min nəfərlik silahlı güc yaradaraq Fələstinin ən nüfuzlu fiqurlarından birinə çevrildi. 1990-cı illərdə Qəzzada o qədər güclü idi ki, bölgəyə qeyri-rəsmi olaraq “Dəhlanistan” ləqəbi verilmişdi. Lakin onun reputasiyası 1997-ci ildə Karni keçidində yığılan vergilərin 40%-ni şəxsi hesabına köçürməsi (Karni qalmaqalı) ilə ciddi sarsıldı.
Ərəfatla ixtilaf və İntifada dövrü
Dahlanın Fələstin administrasiyasında islahat tələbləri və korrupsiya ittihamları onu Yasir Ərəfatla qarşı-qarşıya qoydu. 2003-cü ildə Mahmud Abbas tərəfindən Təhlükəsizlik üzrə Dövlət Naziri təyin edilsə də, Abbasın istefası ilə bu postu itirdi. 2004-cü ildə Ərəfatın qardaşı oğlunun polis rəisi təyin edilməsinə qarşı Qəzzada iğtişaşlar təşkil edərək öz siyasi çəkisini nümayiş etdirdi.
HƏMAS-la qarşıdurma və Qəzza döyüşü
2006-cı il seçkilərində HƏMAS-ın qələbəsini “fəlakət” adlandıran Dahlan, onlara qarşı sərt mübarizə elan etdi. 2007-ci ildə HƏMAS-ı “qatillər və oğrular dəstəsi” adlandıraraq onların kökünü kəsməyə söz verdi. Vanity Fair jurnalının araşdırmasına görə, Dahlan ABŞ tərəfindən HƏMAS hökumətini devirmək üçün hazırlanan planda mərkəzi rol oynamış, lakin HƏMAS bu cəhdin qarşısını alaraq FƏTH qüvvələrini Qəzzadan sıxışdırıb çıxarmışdır. 2007-ci ildə baş verən bu döyüşlər zamanı Dahlanın Qəzzadakı evi dağıdıldı və o, İordan çayının qərb sahilinə çəkildi.
Ağır ittihamlar: Ərəfatın ölümü və korrupsiya
2011-ci ildə Dahlan prezident Mahmud Abbası Yasir Ərəfatı öldürməkdə ittiham etdiyi üçün FƏTH sıralarından qovuldu. Maraqlıdır ki, sonradan FƏTH rəhbərliyi Ərəfatın zəhərlənməsində məhz Dahlanı ittiham etməyə başladı. Bundan başqa, Dubayda HƏMAS lideri Mahmud əl-Məbhuhun öldürülməsində Mossad ilə əməkdaşlıqda şübhəli bilinir. 2014-cü ildə Fələstin məhkəməsi korrupsiya və böhtan ittihamı ilə onu qiyabi olaraq 3 il həbs cəzasına məhkum edib.
Regional təsir və Türkiyə ilə gərginlik
BƏƏ-də təhlükəsizlik məsləhətçisi kimi çalışan Dahlan, İbrahim Sazişlərinin (İsrail-Ərəb normallaşması) memarlarından biri hesab olunur. Türkiyə hökuməti onu 15 iyul çevriliş cəhdində iştirakda və Gülən hərəkatını maliyyələşdirməkdə ittiham edərək “ən çox axtarılan terrorçular” siyahısına daxil edib.
Siyasi vizyonu və sərvəti
Hazırda 120 milyon dollardan çox şəxsi sərvətə malik olduğu iddia edilən Dahlan, 2023-cü ildəki müsahibələrində “iki dövlətli həll” modelinin artıq tükəndiyini və bərabərhüquqlu vahid dövlət ideyasının ön plana çıxdığını bildirib. O, həmçinin Qəzza üçün texnokratik keçid hökumətinin yaradılmasını təklif edir.
