Bəzi xalq nəğmələri var ki, onlar sadəcə musiqi deyil, bir millətin tarixini bədii dillə kodlaşdıran yaddaş kitabəsidir. İraq musiqi irsinin ən parlaq incisi olan “Chalchal alayya el rumman”, ilk baxışda bir qızın məcburi evliliyə etirazı və ailəsinin yanına dönmək istəyi kimi görünsə də, əslində 1920-ci illərdə İraqın ingilis işğalına qarşı gizli siyasi etiraz manifestidir.
Mahnıdakı “Nar ağacı” (Rumman) Osmanlı imperiyasını, “Limon” (Numi) isə köməyə çağırılan ingilisləri simvolizə edir. “Bu gözəli (ingilisləri) istəmirəm, məni evimə (öz azadlığıma) qaytarın” fəryadı İraq xalqının müstəqillik arzusudur. ArabAZ oxucularına Şərq musiqisinin bu sirli və ölməz abidəsini orijinal mətni və Azərbaycan dilinə bədii tərcüməsi ilə təqdim edirik.
Chalchal alayya el rumman (Nar ağacı üzərimə kölgə saldı)
Nar ağacı üzərimə kölgə saldı (bürüdü)
Limon isə köməyimə qaçdı (harayıma gəldi).
Mən bu gözəli (sevgilini) istəmirəm,
Məni öz ailəmə (evimə) qaytarın.
Ay ana, yolumu gözləmə,
O intizara, baxmağa son qoy.
Mənim istədiyim mütləq olacaq,
Bunun başqa bir çarəsi yoxdur.
Ey zülm görmüş, məzlum qadınlar,
Hamınız birlikdə Əl-Kazım pirlərinə (ziyarətgahına) gedin.
Seyyidlərin seyyidinin hüzurunda,
Qəlbinizdəki bu kədəri, qəmi dağıdın.
Nar ağacı üzərimə kölgə saldı,
Limon isə köməyimə qaçdı.
Mən bu gözəli istəmirəm,
Məni öz ailəmə qaytarın.
