BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatları nəticəsində Hörmüz boğazının bağlanması Cənubi Asiya ölkələrində (Hindistan, Pakistan, Banqladeş və Nepal) kənd təsərrüfatı böhranına yol açıb. Qlobal neft və maye qaz (LNG) tədarükünün beşdə birinin keçdiyi bu strateji marşrutun iflic olması, azot əsaslı gübrələrin istehsalı və daşınmasında ciddi fasilələr yaradıb.
Gübrə qiymətlərinin kəskin artması Hindistanda 100 milyondan çox fermeri çətin seçim qarşısında qoyub: ya daha baha xərclə az məhsul əldə etmək, ya da məhsuldarlığın düşməsi riskini gözə alaraq gübrədən az istifadə etmək.
Hindistanın gübrə və xammal ehtiyacının 30-35%-i Hörmüz boğazı vasitəsilə təmin edilir. Baş nazir Narendra Modi daxili istehsalın artırıldığını və alternativ yolların tapıldığını desə də, fermerlər arasında gərginlik artır.
Pakistan: Kənd təsərrüfatı ÜDM-in 20%-ni təşkil edir. Gübrə idxalının (xüsusilə DAP) 20-25%-i bu boğazdan keçir. Qlobal enerji şoku yerli karbamid istehsalı üçün lazım olan təbii qazın qiymətini də artırıb.
Banqladeş tərəfindən idxal edilən gübrənin 25-30%-i Hörmüz marşrutundan asılıdır. Hökumət alternativ kimi Çin və Mərakeşə üz tutsa da, logistik xərclər qiymətlərə təsir edir.
Nepal gübrə ehtiyacının demək olar ki, tamamını idxal edir və bunun 30%-ə yaxını Körfəz regionundan gəlir.
Cənubi Asiyada əhalinin böyük hissəsi gəlirinin əhəmiyyətli hissəsini qida məhsullarına xərcləyir. Gübrə tədarükündəki istənilən fasilə buğda və düyü kimi strateji məhsulların qiymətinin artmasına, bu isə regional inflyasiyaya və ərzaq təhlükəsizliyinin pozulmasına səbəb olur.
Fermerlər artıq xərcləri azaltmaq üçün övladlarının təhsilindən kəsir və ya vacib mərasimləri təxirə salırlar. Nepal hökuməti isə kimyəvi gübrə qıtlığını kompensasiya etmək üçün fermerlərə ənənəvi üzvi gübrələrdən istifadəni tövsiyə edir.
