BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Avropa İttifaqının rəsmi şəxsləri və diplomatları ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Qrenlandiyaya nəzarət cəhdlərinə qarşı mümkün cavab addımlarını müzakirə edir. Mənbələrin bildirdiyinə görə, Brüsseldə paralel şəkildə bir neçə ssenari üzərində iş aparılır.
Müzakirə edilən variantlardan biri Qrenlandiyaya Avropa İttifaqı tərəfindən ayrılan maliyyə vəsaitinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasını nəzərdə tutur. Avropa Komissiyasının layihəsinə əsasən, uzunmüddətli büdcə çərçivəsində xərclərin iki dəfədən çox artırılması planlaşdırılır. 2028-ci ildən başlayaraq yeddi illik dövr üçün təxminən 530 milyon avro ayrılması müzakirə mövzusudur.
Bu vəsait Danimarkanın Qrenlandiyaya ayırdığı mövcud maliyyə dəstəyini tamamlamalıdır. Eyni zamanda, Qrenlandiya Avropa ölkələri ilə bağlı uzaq ərazilər üçün nəzərdə tutulan əlavə 44 milyon avro həcmində Aİ maliyyəsindən də yararlana bilər.
Hazırda Danimarka tərəfindən ayrılan vəsait əsasən sosial təminat, səhiyyə, təhsil və ekoloji layihələrə yönəldilir. Avropa İttifaqının yeni planlarında isə dəstək istiqamətlərinin genişləndirilməsi, o cümlədən mineral ehtiyatların hasilatına investisiyaların artırılması nəzərdə tutulur.
Digər ssenari ABŞ-a qarşı ticarət tədbirlərinin tətbiqini ehtiva edir. Avropa İttifaqı Vaşinqtonun mümkün ticarət ayrı-seçkiliyinə cavab olaraq qarşılıqlı tədbirlər mexanizmini işə sala bilər. Bu mexanizm 2025-ci ilin iyulunda təxirə salınsa da, Qrenlandiya ilə bağlı kəskin addımlar atılacağı təqdirdə yenidən gündəmə gətirilə bilər.
Müzakirə olunan variantlardan biri də NATO çərçivəsində kompromis axtarışıdır. Diplomatların sözlərinə görə, alyans Arktikada mövcudluğunu genişləndirə, regional təhlükəsizliyi təmin edən yeni proqramlara start verə bilər. Bu, müdafiə xərclərinin artırılması, hərbi təlimlərin intensivləşdirilməsi və Qrenlandiya ətrafında hərbi mövcudluğun gücləndirilməsini əhatə edə bilər.
Eyni zamanda, Danimarkanın müraciəti əsasında Qrenlandiyada Avropa kontingentinin yerləşdirilməsi ehtimalı da nəzərdən keçirilir. Bu addım ABŞ tərəfindən mümkün təzyiqlərin qarşısını almağa yönəlmiş çəkindirmə tədbiri kimi qiymətləndirilir.
Bu müzakirələr fonunda ABŞ daxilində də Donald Trampın mövqeyinə qarşı tənqidlər güclənir. Respublikaçıların bir hissəsi Danimarka ilə müttəfiqlik münasibətlərinə işarə edərək Qrenlandiya ilə bağlı hədələri açıq şəkildə pisləyir.
Danimarka hakimiyyəti isə Qrenlandiyaya təzyiqləri qəbuledilməz adlandırır və regionun öz gələcəyini müstəqil şəkildə müəyyən etmək hüququnu vurğulayır. Daha əvvəl yeddi Avropa ölkəsinin liderləri Qrenlandiyaya dəstək ifadə edən birgə bəyanatla çıxış edərək, ada ilə bağlı qərarların yalnız Danimarka və Qrenlandiya tərəfindən verilə biləcəyini bildiriblər.
