BAKI,ArabAZ, Həmdi Əl-Əttar
Hər bir şəhərin öz həqiqi üzünü ortaya qoyan bir vida məqamı vardır. İlk günlərdə müsafir binaların, bazarların və turistik məkanların gözəlliyinə qapılır, son gündə isə o, şəhəri tamamilə fərqli bir gözlə oxumağa başlayır; daşların arxasında gizlənən ruhu və məkanı var edən hekayələri axtarır. Mənim də Bakı ilə vidalaşmağım belə oldu – öz tarixinə rəsmi sədaqətlə gələcəyə açılmağı birləşdirən, xatirə ilə müasirliyin yanaşı dayandığı bir mənzərə.
Gəzintimizə Azərbaycan paytaxtının ən maraqlı turistik obyektlərindən biri olan Bakının Kiçik Venesiyasını ziyarət etməklə başladıq. Kanallar arasında rəvan və sakitcə hərəkət edən kiçik qayıqlara mindik; bir anlıq özümü İtaliyanın Venesiya şəhərində, lakin tamamilə fərqli, Azərbaycana məxsus xüsusi bir ruhun daxilində hiss etdim. Ziyarətçilərin üzündəki təbəssüm və məkanın gözəlliyini əks etdirən sakit sular səyahətə xüsusi bir hüzur və sevinc bəxş edirdi.
Oradan bükülmüş xalça formasında layihələndirilmiş unikal binası ilə milli kimliyin ən mühüm rəmzlərindən birinə rəsmi işarə edən Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinə yollandıq. Bu muzey sadəcə xalçaların nümayiş olunduğu zallardan ibarət deyil, həm də xalq yaradıcılığının uzun tarixinə açılan bir pəncərədir; burada sənətkarların barmaqları hələ də ziyarətçilərin gözü qarşısında ipləri toxuyur, naxışlar hekayəyə, rənglər isə vətənin yaddaşına çevrilir.
Alov Qüllələrinə doğru gedən yolda bir piyada keçidindən keçərkən diqqətçəkən istedada malik, musiqi ifa edən bir gənc məni ayaq saxlamağa vadar etdi. Ona yaxınlaşıb xatirə şəkli çkdirdim və kiçik bir maddi dəstək göstərdim. Həqiqi sənət məndə hər zaman dərin rəğbət oyadıb, çünki o, dilənçilikdən qat-qat alidir. Bakıda qaldığım günlər ərzində şəhər küçələrində bir dənə də olsun dilənçiyə rast gəlməməyim xüsusilə diqqətimi çəkdi və bu, üzərində düşünülməyə dəyər bir mənzərədir.
Şəhərin yüksək nöqtəsinə funikulyor ilə də qalxa bilərdik, lakin biz bu təcrübəni tam yaşamaq üçün minə yaxın pilləsi olan uzun pilləkənlərlə yuxarı dırmaşmağa üstünlük verdik. Yuxarı qalxmaq yorucu olsa da, ayaqlarımızın altında tədricən açılan şəhər mənzərəsini, Xəzər dənizini, Bakının qədim və müasir məhəllələrini seyr etmək üçün unikal bir fürsət yaratdı.
Yuxarıda paytaxtın ən təsirli məkanlarından biri olan Şəhidlər Xiyabanı uzanır. Yan-yana düzülmüş məzarlar, xatirə abidələri və Əbədi Məşəl Azərbaycan xalqının öz vətənini müdafiə etmək naminə verdiyi rəsmi qurbanların və böyük fədakarlıqların uzun tarixini xülasə edir. Ziyarətçi burada məkanın ölümü deyil, fədakarlıq dəyərini əbədiləşdirdiyini və vətənin yalnız öz övladlarının iradəsi ilə qurulduğunu rəsmən hiss edir.
Bu möhtəşəm məkanın yaxınlığında isə üç nəhəng Alov Qülləsi yüksəlir; sanki bu binalar öz şəhidlərinin xatirəsini qoruyan xalqların öz gələcəyini də qurmağa qadir olduğunu söyləyən növbəti bir rəsmi mesajdır. Qüllələrdə dünya səviyyəli otel, yaşayış mənzilləri və şirkətlərin ofisləri yerləşir, lakin onlar hər şeydən əvvəl müasir Bakının rəmzinə çevrilib. Gecə düşəndə binaların şüşə fasadları nəhəng işıq tablolarına çevrilir və şəhər səmada rəqs edən alov dillərini xatırladır; bu mənzərə incəsənətlə texnologiyanın unikal vəhdətini təşkil edir.
Bakıda keçmişlə bu gün bir-biri ilə qarşıdurmada deyil, dialoqdadır. Fədakarlıq hekayələrini nəql edən məzarların yanında, inkişaf və tərəqqi hekayəsini danışan göydələnlər yüksəlir. Xalça irsini qoruyan bir muzey ilə gələcəyi simvolizə edən memarlıq kompleksi arasında şəhərin tarixə hörmət edən, lakin onun girovuna çevrilməyən fəlsəfəsi təcəssüm tapır.
Bakını yalnız xatirə şəkilləri ilə tərk etmədim. Özümlə həm də keçmişə sədaqət ilə gələcəyə qoyulan investisiya arasında balansı necə qurmağın dərsini götürdüm. Bu şəhər sadəcə bir turistik məkan olmaqla qane olmur, o, öz yaddaşını gücə, irsini kimliyə, müasirliyini isə sivil bir mesaja çevirən bir vətən modeli təqdim edir. Məhz buna görə də son gün bir səyahətin sonu deyil, hər küncü bir hekayə danışan bu şəhərə yenidən qayıtmaq istəyinin başlanğıcı oldu.
Həmdi Əl-Əttar (Hamdi Al-Attar) bir çox səyahətnamələrin, məqalələrin və bədii əsərlərin müəllifi olan tanınmış iraqlı yazıçı, jurnalist və romançıdır. Onun müxtəlif ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana etdiyi səfərlər əsasında qələmə aldığı qeydlər, mədəniyyətlərarası əlaqələri və şəhərlərin tarixi-müasir toxumasını bədii dillə ifadə etməsi ilə seçilir.
