ABŞ və İran arasındakı hərbi eskalasiya qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin 20%-nin keçdiyi Hörmüz boğazının bağlanmasına səbəb olub. Bu hadisə qlobal enerji təchizatında tarixin ən böyük kəsintilərindən birini yaradıb. ArabAZ xəbər verir ki, nəticədə “Brent” markalı xam neftin qiyməti barrel başına 118 dollara qədər yüksəlib, iyunun ortalarında atəşkəs siqnallarının gəlməsi ilə yenidən 80 dollardan aşağı düşüb.
Xam neft idxalının 80%-i, LNG idxalının isə 90%-i bu strateji su yolundan asılı olan Asiya regionu böhrandan ən çox zərər çəkən tərəf olub. Vəziyyətlə əlaqədar bir çox hökumətlər yanacağın limitlə verilməsi, 4 günlük iş həftəsinə keçid, kömür stansiyalarının yenidən işə salınması və strateji neft ehtiyatlarının rekord həddə istifadəsi kimi fövqəladə tədbirlərə əl atıblar.
Ölkələrin ehtiyat imkanları fərqlidir
Yaponiya və Cənubi Koreya kimi inkişaf etmiş ölkələr təxminən 30 həftəlik strateji neft ehtiyatına malik olduqları üçün tədarük şokuna qarşı ilkin müdafiə xəttini qura biliblər. Çin isə Hörmüz boğazından yan keçən quru yolları ilə Rusiya və İrandan enerji idxalını davam etdirir.
Lakin Hindistan, Vyetnam, Sinqapur, Banqladeş, Pakistan və Şri-Lanka kimi ölkələrin ehtiyatları cəmi 30-90 günə kifayət edir. Məhdud xarici valyuta ehtiyatları bu ölkələrin xarici şokları kompensasiya etmək imkanlarını daraldır.
İnflyasiyanın artmasına təsir edən 3 əsas amil
Enerji şokunun yaratdığı inflyasiya Asiya bazarlarına eyni vaxtda üç kanalla ötürülür:
Birbaşa xərclər: Neft və qaz qiymətlərinin artması yanacaq, elektrik və nəqliyyat xərclərini, eləcə də logistika tariflərini birbaşa yüksəldib.
Ərzaq təhlükəsizliyi: Neft-kimya tədarükünün pozulması gübrə xammalının azalmasına səbəb olub. Bu isə kənd təsərrüfatı xərclərini artıraraq ərzaq təhlükəsizliyini təhdid edir.
Valyutaların ucuzlaşması: Enerji idxalı xərclərinin artması ticarət balansını pisləşdirib. Nəticədə Asiya valyutaları ABŞ dolları qarşısında dəyər itirib və bu devalvasiya idxal mallarını daha da bahalaşdırıb.
Bu amillərin bir-birini gücləndirməsi səbəbindən regionda keçən il 3.0% olan ümumi inflyasiyanın bu il 5.2%-ə yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. QNB ekspertləri bildirir ki, atəşkəs razılaşması nikbinlik yaratsa da, Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi və logistikanın tam bərpası aylarla vaxt apara bilər. Regionda ticarət və istehsal sahələrinin tam normallaşması yalnız gələn ilin əvvəlinə gözlənilir.
