Bir neçə kilometr uzaqlıqda rejissor Əli əl-Bəyati yeni qorxu filminin çəkilişlərinə rəhbərlik edir. O, bu ekran işini beynəlxalq səviyyədə nümayiş etdirmək niyyətindədir. İraqın yeni nəsil rejissorları hazırda milli kino sənayesini yenidən ayağa qaldırmağa çalışırlar.
ArabAZ xəbər verir ki, kino sahəsindəki canlanma son dövrlərdə qazanılan beynəlxalq uğurlarla da dəstəklənir. Məsələn, “Prezidentin tortu” (The President’s Cake) filmi qlobal arenada böyük rəğbət qazanıb. Bu film Səddam Hüseynin hakimiyyəti dövründə ağır sanksiyalar altında yaşayan insanların həyatından bəhs edir. Əli əl-Bəyati bildirir ki, İraqda kino sektorunu canlandırmaq asan olmasa da, bu, qeyri-mümkün də deyil.
Onilliklər əvvəl İraqın mədəniyyət və kino sahəsi çox zəngin idi. Ölkədə film istehsalı hələ 1940-cı illərdə, xüsusilə Misirlə birgə layihələrlə başlayıb. Bu sahə öz zirvəsinə 1950-cı illərdə çatıb. Həmin dövrün ən məşhur ekran işlərindən biri Kameran Hüsninin 1956-cı ildə çəkdiyi “Səid Əfəndi” (Said Effendi) filmi olub. Bu yaxınlarda Fransanın dəstəyi ilə bərpa edilən həmin film 2025-ci ildə Kann Film Festivalında nümayiş etdirilib.
Lakin sonra hər şey tamamilə dəyişdi. 1970-ci illərdə Səddam Hüseynin hakimiyyətə gəlməsi ilə kino dövlətin təbliğat alətinə çevrildi. 2003-cü ildə ABŞ-nin rəhbərliyi ilə reallaşan və Səddam rejiminə son qoyan hərbi müdaxilədən sonra isə ölkə onilliklərlə davam edən müharibələrə, məzhəb qarşıdurmalarına və terror dalğasına qərq oldu. Bu hadisələr İraq kinosunun qızıl dövranını tamamilə bitirdi.
Bağdadın bir vaxtlar kinoheyrətlərini özünə cəlb edən tarixi kinoteatrları indi acınacaqlı vəziyyətdədir. Divarlar solub, qapılar köhnəlib, lövhələr isə sınıq-sökükdür. “Qranada” (Granada) kinoteatrının girişini indi xırda ticarət dükanları bürüyüb. Digər bəzi köhnə teatrlar isə anbar kimi istifadə olunur.
Dövlət dəstəyi və maliyyə sıxıntıları
Son illərdə ölkədə yaranan nisbi sabitlik İraqlıların əyləncə və mədəniyyət həvəsini yenidən alovlandırıb. İraq rəhbərliyi ötən il fürsətdən istifadə edərək 58 fərqli kino layihəsini dəstəkləmək üçün yeni təşəbbüs irəli sürüb. Lakin dövlət layihəsinin nümayəndəsi Varit Kvaiş (Wareth Kwaish) bildirir ki, ayrılan ümumi büdcə cəmi 4 milyon dollardır. Bu məbləğ digər ölkələrdə yalnız bir tək filmin çəkilişinə bəs edir.
Hökumət həmçinin ölkədə və xaricdə olan tarixi kino arxivini geri qaytarmağa çalışır. Bu məqsədlə Bağdad kino sənayesini dəstəkləmək üçün Fransa ilə rəsmi əməkdaşlıq müqavilələri imzalayıb. Yenə də sahədə ciddi maliyyə qıtlığı yaşanır və hər bir yeni filmin çəkilişi böyük bir risk (qumar) sayılır.
Rejissorlar kiçik qrantlara güvənirlər. Dövlət dəstəyindən yararlanan Bəyati öz filmini ABŞ və Avropa bazarlarında satmağı hədəfləyir. Onun fikrincə, ən vacib şərt yerli tamaşaçıların inamını qazanmaqdır. Çünki bu, işin davamlılığı üçün lazımi gəliri təmin edə bilər. Lakin indiki tamaşaçılar köhnə kinoteatrlar yerinə, ticarət mərkəzlərində yerləşən və Hollivud və Misir filmlərinin üstünlük təşkil etdiyi modern çoxzallı kinoteatrlara üz tuturlar. Köhnə kinoteatrlar haqqında sənədli film çəkən suriyalı rejissor Əbdülhadi əl-Rakeb qeyd edir ki, bu məkanların bağlanması İraqda ümumiyyətlə kinoteatrda film izləmə mədəniyyətini yox edib.
Keçən il nüfuzlu Kann Film Festivalında mükafat qazanan “Prezidentin tortu” filmi nəhayət İraqda da nümayiş olunmağa başlayıb. Filmdə sanksiyalar səbəbindən tort ərzaqlarının tapılmadığı bir dövrdə, Səddamın ad günü üçün tort bişirməyə məcbur olan balaca bir qızın dramatik hekayəsindən bəhs edilir.
Film İraqda çəkilsə də, çəkiliş qrupu böyük çətinliklərlə üzləşib. Rejissor Həsən Hadi təcrübəli yerli mütəxəssislərin azlığı ucbatından Avropadan peşəkarlar gətirməli olduğunu bildirib. Yerli komanda beynəlxalq standartları bilmirdi, xarici mütəxəssislər isə yerli mədəni mühitə bələd deyildilər. Bu ziddiyyət çəkiliş meydançasında əlavə problemlər yaradıb. Həsən Hadinin fikrincə, kino sektorunun inkişafı üçün yerli istedadları yetişdirən seminarlar, daha böyük maliyyə və yaxşı təşkilatçılıq lazımdır. O, gələcəyə ehtiyatla, amma nikbin baxır.
