Müctəba Xamenei mart ayının əvvəlində İranın ali rəhbəri təyin edildikdən bəri ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb və onun səhhəti hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır. Eyni zamanda onun real hakimiyyətinin miqyası da qaranlıqdır, lakin Vaşinqton onun dövlət idarəçiliyində və danışıqlarda getdikcə daha aktiv rol oynadığını bildirir.
ArabAZ xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp (Donald Trump) çərşənbə günü verdiyi rəsmi bəyanatda, əvvəllər Xameneinin sağ olub-olmamasına şübhə etdiyini xatırladaraq, hazırda onun proseslərə “tam cəlb olunduğunu” vurğulayıb. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio (Marco Rubio) da “Müctəba Xameneinin müəyyən səviyyədə getdikcə daha çox proseslərin içində olduğunu göstərən siqnalların” mövcudluğundan bəhs edib.
Fevralın 28-də İsrail-ABŞ zərbələrinin ilk günündə öldürülən atasının xələfi olan 56 yaşlı yeni ali rəhbər indiyədək təxminən 12 yazılı bəyanat yayıb. Bunlardan sonuncusu – cümə axşamı günü oxunan “xəbis düşmənə” qarşı kəskin ittihamlarla dolu rəsmi məktubdur. Qeyd edək ki, ali rəhbər vəzifəsi İran dövlət idarəçiliyinin əsas sütunudur; siyasi, təhlükəsizlik və hərbi qurumların ümumi xətlərində və ali siyasətdə son sözü demək rəsmi olaraq bu posta məxsusdur.
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi general Əli Abdullahi Xamenei ilə görüşdüklərini desələr də, bu görüşlərin heç bir rəsmi fotosu dərc edilməyib. “Agence France-Presse” (AFP) agentliyinə danışan ekspertlər sistemin iş mexanizmlərinin şəffaf olmadığını, lakin hazırda arxa planda qalsalar belə, Müctəba və ofisinin rəsmi rol oynadığını bildirirlər. Ekspertlərin fikrincə, Müctəbanın daha birbaşa nəzarət qurmaq üçün zamana ehtiyacı olacaq.
Cümə axşamı yayılan bəyanatında Xamenei atasının ABŞ və İsrail əleyhinə olan kəskin ritorikasını təkrarlayaraq, Vaşinqton və Təl-Əvivi “ağır zərbə” aldıqdan sonra iranlılar arasında “parçalanma” yaratmağa çalışmaqda ittiham edib. O, bu bəyanatı quruluşun banisi Xomeyninin vəfatının 37-ci ildönümü münasibətilə rəsmən ünvanlayıb. Lakin atasından fərqli olaraq, o, mərasimdə şəxsən iştirak etməyib və tədbirdə onun şəkli qoyulmuş boş bir kürsü yerləşdirilib. Məktubu Tehranın cümə imamı oxuyub, dövlət televiziyası isə onun əvvəlki rəsmi bəyanatlarını yayımlayıb. Bir neçə İran rəsmisi Xameneinin zərbələrdən birində yaralandığını təsdiqləsə də, onun səhhəti ilə bağlı rəsmi məlumatlar ziddiyyətlidir.
“Müctəba Xameneinin rolu qaranlıqdır və hazırda atasının sahib olduğu nüfuz səviyyəsinə malik olması çox az ehtimal olunur”.-deyə, Ottava Universitetinin professoru Tomas Cuno (Thomas Juneau) AFP-yə bildirib.
Lakin o əlavə edib ki, Müctəbanın xüsusilə “Inqilab Keşikçiləri Korpusu”nun (SEPAH) əsas fiqurları daxil olmaqla, bir çox mühüm şəxslərlə yaxın əlaqələri rəsmən mövcuddur. Cunonun fikrincə, hazırda real hakimiyyət SEPAH komandirlərindən və az sayda siyasi xadimdən ibarət qeyri-rəsmi komitənin əlindədir; bu şəxslər arasında Parlament sədri və ABŞ ilə danışıqlarda baş müzakirəçi olan rəsmi şəxs, keçmiş SEPAH komandiri Məhəmməd Baqir Qalibaf (Mohammad Baqer Qalibaf) da var.
İctimaiyyət qarşına çıxmamasına baxmayaraq, İran hakimiyyəti Müctəba Xameneini daim gündəmdə saxlayır. Tehranda hakimiyyətin kəsilməzliyini nümayiş etdirmək üçün Xomeyni, Əli Xamenei və yeni rəhbər Müctəba Xameneinin şəkilləri olan nəhəng rəsmi plakatlar asılıb. Cenevrədəki Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun tədqiqatçısı Fərzan Sabit (Farzan Sabet) təhlükəsizlik vəziyyəti normallaşdıqca və səhhəti düzəldikcə Xameneinin daha böyük rol oynayacağını proqnozlaşdırır. O bildirib ki, Xamenei Vaşinqtonla danışıqlar da daxil olmaqla, siyasətin ümumi rəsmi istiqamətinə nəzarət edir.
Əsas sual Müctəbanın atasının 35 ildən artıq davam edən və sistem daxili rəqabəti idarə edən geniş hakimiyyət modelini təkrarlayıb-təkrarlamayacağıdır. Analitiklər atasının dövründəki rəsmi iyerarxik strukturun əvəzinə, hazırda hakimiyyətin “daha dağınıq və bölünmüş şəkildə icra edildiyini” və SEPAH-ın dominant rol oynamağa doğru getdiyi bir sistemdə Müctəbanın sadəcə tərəflərdən biri ola biləcəyini düşünürlər. Cuno fikrini belə tamamlayıb: “Müctəba atasının hakimiyyət gücünə sahib deyil və sistem daxilində əsas rəsmi balanslaşdırıcı və son hakim rolunu oynamaq potensialı görünmür”.
