Fransa Prezidenti Emmanuel Makron bazar ertəsi axşam saatlarında Suriyanın paytaxtı Dəməşqə rəsmi səfərə gəlib. Bu səfər son 17 ildə bir Avropa liderinin bu ölkəyə etdiyi ilk tarixi vizit kimi qiymətləndirilir. Fransa dövlət başçısı Dəməşqə çatdıqdan dərhal sonra, gecə saatlarında suriyalı həmkarı Əhməd əş-Şərğ ilə birlikdə şəhərin simvolu sayılan məşhur Əməvilər məscidini ziyarət edib.
ArabAZ xəbər verir ki, qədim Dəməşq məhəlləsindəki yerli restoranların birində təşkil olunan şam yeməyindən sonra hər iki prezident Əməvilər məscidinə yollanıb və onun geniş həyətini gəziblər. Ziyarət zamanı liderlər xristian dünyasında Vəftizçi İohan kimi tanınan Həzrət Yəhyanın məqbərəsini ziyarət edib, məsciddə qorunan Quranın nəhəng qədim nüsxəsi ilə yaxından tanış olublar və sonda yüksək rütbəli qonaqlar üçün nəzərdə tutulmuş fəxri xatirə kitabını imzalayıblar.
Yelisey sarayından Parisin şərtləri: “Bu, yeni rəhbərliyə verilən açıq çek deyil”
Səfər həm daxildə, həm də beynəlxalq aləmdə Suriyadakı vəziyyətin gələcək inkişafı ilə bağlı çoxsaylı suallar doğurub. Mövzu ilə əlaqədar təcili açıqlama verən Yelisey sarayının rəsmiləri vurğulayıblar ki, Makronun bu addımı Dəməşqə mühüm bir mesajdır: “Lakin bu, sadəlövh bir mesaj deyil və Fransa Prezidenti tərəfindən Suriyanın yeni rəhbərliyinə verilmiş ucdantutma bir ‘açıq çek’ mənasına gəlmir”.
Fransa Prezident Administrasiyası əlavə edib ki, Makronun Dəməşqdə səsləndirəcəyi fikirlər rəsmi Parisin azad, plüralist, bütün sosial və dini komponentlərinə hörmətlə yanaşan bir Suriyaya olan dəyişməz və uzunmüddətli sadiqliyinin təsdiqidir. Paris hesab edir ki, yeni Suriya regionda özünəlayiq rolu bərpa etməli, tərəflər arasında körpü funksiyasını yerinə yetirməli, gərginliyin azaldılmasına töhfə verməli və başda Fransa olmaqla Avropa İttifaqı ölkələrinin etibarlı tərəfdaşına çevrilməlidir.
Paris rəhbərliyi bu səfəri “böyük əhəmiyyətə malik hadisə” kimi xarakterizə edib. Bildirilib ki, səfərin məqsədi təkcə Prezident Əhməd əş-Şərğ və digər suriyalı rəsmilərlə görüşmək deyil, həm də Suriya xalqının nümayiş etdirdiyi cəsarətə heyranlığı ifadə etməkdir. Eyni zamanda, yeni hakimiyyətin xalqın legitim tələblərinə cavab verməsi, məsuliyyətli və inklüziv (bütün tərəfləri əhatə edən) bir yol seçərək Avropa və Yaxın Şərq dövlətləri ilə Suriyanın birliyi, rifahı naminə əməkdaşlıq etməsinin vacibliyi diqqətə çatdırılacaq.
Fransa tərəfi etiraf edir ki, hazırda Suriyadakı vəziyyət hələ də kifayət qədər “mürəkkəb” və “həssasdır”, lakin hədəflərə çatmaq mümkündür. Paris Emmanuel Makronun bu addımını “cəsarətli bir səfər” kimi dəyərləndirir. Çünki Fransa lideri Dəməşqdə cəmi bir-iki saat deyil, kifayət qədər uzun vaxt keçirməyi planlaşdırır və Suriyanın müxtəlif icmaları, konfessiyaları və təbəqələri ilə şəxsən görüşməkdə israrlıdır. Bu isə o deməkdir ki, Makron təkcə prezident sarayını deyil, bütövlükdə Dəməşq şəhərini və onun sakinlərini ziyarət edir.
Fransa vaxtilə Suriya xalqının üsyanını dəstəkləsə də, Yelisey sarayı bunun bir “idealizm” deyil, tamamilə “realist” bir xarici siyasət analizinin nəticəsi olduğunu bildirir. Paris administrasiyası bu səfərlə bütün Suriya cəmiyyətini qucaqlamaq fürsəti əldə etdiyini, lakin bununla bərabər yeni hakimiyyət qarşısında aydın tələblər qoyduğunu və ölkənin daha yaxşı gələcəyinə sadiq qaldığını ifadə edir.
Fransa şirkətləri Dəməşq bazarına daxil olur
Fransa rəsmi Dəməşqlə münasibətləri sadəcə bəyanatlarla məhdudlaşdırmaq istəmir. Paris təhsil, elmi-tədqiqat, mədəniyyət və texniki əməkdaşlıq institutlarına arxalanaraq bütün sahələrdə köklü fransız-suriya mübadiləsi ənənəsini bərpa etməyi hədəfləyir. Məqsəd Suriyanın dövlət təsisatlarının yenidən qurulmasına kömək etmək, bu qurumların plüralist və bütün sosial komponentləri təmsil edən bir formaya salınmasını təmin etməkdir.
Bununla yanaşı, Paris iqtisadi və ticari əməkdaşlığı yenidən aktivləşdirmək, Fransanın İnkişaf Agentliyi (AFD), maliyyə qurumları, fransız şirkətlərinin təcrübəsi və bankların imkanları sayəsində Suriyanın yenidən qurulması prosesinə böyük töhfə vermək niyyətindədir. Fransa tərəfi xəbərdarlıq edir ki, əgər Dəməşq rəhbərliyi islahatları, xüsusən də bank sektorunun və iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsi sahəsindəki addımları sürətləndirərsə, bu proseslər daha da qızışa bilər.
Yelisey sarayı Suriya xalqının qanuni istəklərinin Paris tərəfindən tam dəstəkləndiyini və bu iddialı proqramın reallaşdırıla bilən olduğunu vurğulayır. Məhz bu səbəbdən Emmanuel Makron Dəməşqə gələrkən özü ilə birlikdə Suriya bazarı ilə yaxından maraqlanan Fransanın ən nəhəng şirkətlərinin rəhbərlərini və direktorlarını da gətirib. Nümayəndə heyətinə Fransanın enerji nəhəngi “Total” qrupu, əslən livanlı olan fransız iş adamı Rodolf Saadenin rəhbərlik etdiyi “CMA CGM” dəniz konteyner daşınması şirkəti, eləcə də Suriya üçün yeni milli valyuta və pasportların çapını həyata keçirmək iqtidarında olan Fransa Milli Mətbəəsinin rəsmi rəhbərləri daxildir.
Səfərin proqramına gəlincə, Yelisey sarayı təhlükəsizlik səbəbindən bütün detalları açıqlamır. Məlum olan odur ki, Prezident Makron bazar ertəsi axşam saatlarında həmkarı Əhməd əş-Şərğ ilə rəsmi proqramdan kənar, dar çərçivədə ilkin görüş keçirib. Çərşənbə axşamı (iyulun 7-də) isə prezident sarayında rəsmi qarşılanma və ikitərəfli danışıqlar baş tutacaq, ardınca isə günün ikinci yarısında Makronun geniş mətbuat konfransı təşkil olunacaq.
Lakin Fransa tərəfi Makronun proqramının sonrakı hissəsini tamamilə gizli saxlayır. Prezidentlik mənbələri Makronun siyahını əvvəlcədən təqdim etmədən Suriyanın bir çox müxtəlif siyasi tərəfləri və icma nümayəndələri ilə görüşmək arzusunda olduğunu bildiriblər. Parisin bu məsələdəki qızıl qaydası belədir: “Yeni Suriya yalnız o halda bizim tərəfdaşımız ola bilər ki, ölkədəki çoxsəsli plüralizm tam nəzərə alınsın”. Bununla da Fransa ötən ilin may ayında Əhməd əş-Şərğ bəyin Parisə etdiyi səfər və ondan əvvəl fevral ayında keçirilən “Suriya xalqına dəstək konfransı” zamanı irəli sürülən şərtləri yenidən gündəmə gətirir.
Fransa və onun avropalı tərəfdaşları kəskin şəkildə tələb edirlər ki, Suriyada “bir kənarlaşdırıcı (təkbaşlı) hakimiyyət digər kənarlaşdırıcı rejimlə əvəzlənməməlidir”. Paris bunun baş verməyəcəyinə inandığını desə də, ölkənin gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən “keçid dövrü ədalətinin” (ədalətli mühakimənin) təmin olunmasını şərt qoyur.
Paris dərk edir ki, Makronun bu addımı həm Fransada, həm də beynəlxalq məkanda, o cümlədən Suriyanın daxilində çoxlu suallar yaradır. Lakin Fransa Yaxın Şərqin mərkəzi ölkəsi olan və öz vəziyyəti ilə başda Livan olmaqla bütün ətraf regiona birbaşa təsir edən bu dövlətdən uzaq qala bilməzdi. Paris həmçinin Suriya ilə ABŞ arasında əldə olunmuş son razılaşmaları, Suriya bazarının nəhəng ehtiyaclarını və iqtisadiyyatın qapıları açılacağı təqdirdə başlayacaq irimiqyaslı yenidenqurma layihələrinin fransız şirkətlərinə verəcəyi böyük maliyyə imkanlarını yaxşı görür və bu böyük iqtisadi prosesdən kənarda qalmaq istəmir.
