BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
İran İslam Respublikası Yaxın Şərqdə ən böyük və müxtəlif raket arsenalına malik ölkələrdən biri hesab olunur. Tehranın raket proqramı təkcə hərbi çəkindirmə vasitəsi deyil, həm də ölkənin siyasi və dini kimliyinin bir təzahürüdür. İran öz raketlərini adlandırarkən adətən İslam tarixi, müqəddəs şəxsiyyətlər və strateji hədəflərə eyham vuran rəmzlərdən istifadə edir. Bu adlar həm daxili auditoriyada milli və dini ruhu gücləndirmək, həm də xarici rəqiblərə psixoloji mesaj vermək məqsədi daşıyır.
İranın arsenalı qısa mənzilli (SRBM), orta mənzilli (MRBM) və qitələrarası potensiala malik ballistik raketlərdən, həmçinin qanadlı raketlərdən ibarətdir. Son illərdə İran maye yanacaqlı raketlərdən daha sürətli hazırlanan və mobil olan bərk yanacaqlı raketlərə (məsələn, Xeybər Şəkən və Siccil) üstünlük verir. Arsenalın əsas məqsədi regional rəqibləri və uzaq məsafədəki hərbi bazaları hədəf ala bilmək qabiliyyətini nümayiş etdirməkdir.
Raket adlarının mənaları və strateji əhəmiyyəti
1. Xeybər Şəkən (Kheibar Shekan)
Mənası: "Xeybər sındıran" və ya "Xeybər qalasını fəth edən".
Bu ad 628-ci ildə İslam peyğəmbəri Həzrəti Məhəmmədin rəhbərliyi ilə Xeybər qalasının fəthinə istinad edir. Həmin döyüşdə Hz. Əli qalanın keçilməz hesab olunan qapısını sındıraraq qələbə qazanmışdı. Raketə bu adın verilməsi onun müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərini (məsələn, "Dəmir Qübbə") yarmaq və "keçilməz" qalaları məhv etmək iddiasını simvolizə edir.
2. Qadr (Qədr)
Mənası: "Qüdrət", "ölçü" və ya "tale/müqəddərat".
"Qadr" sözü İslamda müqəddəs sayılan, Quranın nazil olduğu "Qədr gecəsi" ilə bağlıdır. Hərbi kontekstdə isə bu ad raketin böyük dağıdıcı gücünü (qüdrətini) və hədəfin taleyini həll etmə qabiliyyətini ifadə edir. Bu raketlər Şahab-3 ailəsinin təkmilləşmiş versiyalarıdır.
3. Hacı Qasım (Haj Qasem)
Mənası: Şəxsiyyət adıdır.
Raket 2020-ci ildə Bağdadda ABŞ tərəfindən öldürülən general Qasım Süleymaninin şərəfinə adlandırılıb. Bu raketin təqdimatı birbaşa generalın intiqamı və onun regional nüfuzunun davam etdirilməsi mesajını daşıyır. Texniki olaraq bərk yanacaqla işləyən yüksək dəqiqlikli raketdir.
4. Siccil (Sejjil)
Mənası: "Daşlaşmış palçıq" və ya "bişmiş gil".
Ad Qurani-Kərimdəki "Fil" surəsindən götürülüb. Kəbəni dağıtmağa gələn fil ordusunun üzərinə "Əbabil" quşları göydən "siccil" (yandırıcı daşlar) ataraq onları məhv etmişdir. Raketə bu adın verilməsi, onun göydən gələn qaçılmaz və ilahi bir cəza vasitəsi olduğu mesajını verir.
5. Emad (İmad)
Mənası: "Dayaq", "sütun" və ya "güvənclik".
Bu raket Hizbullahın hərbi liderlərindən biri olmuş İmad Muğniyənin xatirəsinə adlandırılıb. Eyni zamanda, lüğəti mənada bu raket İranın uzaq mənzilli zərbə imkanlarının əsas "dayağı" (sütunu) hesab olunur. Emad, İranın manevr edə bilən başlığa (MaRV) malik ilk dəqiq raketlərindən biridir.
6. Fateh-110
Mənası: "Fəth edən", "qalib".
"Fateh" qələbə qazanan, yeni ərazilər açan mənasını verir. Raket ailəsinin əsasını təşkil edən bu ad, İranın taktiki uğurlarına işarə edir. "110" rəqəmi isə təsadüfi deyil; abjad hesablamasında "Əli" (Hz. Əli) adının rəqəmsal dəyəri 110-dur. Beləliklə, raket həm hərbi fəthi, həm də dini bağlılığı ifadə edir.
7. Zülfüqar (Zolfaghar)
Mənası: "Onurğa sındıran".
İslam tarixində Hz. Əlinin məşhur iki başlı qılıncının adıdır. Zülfüqar qılıncı cəsarət və ədalətin simvolu sayılır. Raketə bu adın verilməsi onun düşmən müdafiəsini bir qılınc kimi kəsib atacağı və sarsıdıcı zərbə endirəcəyi mənasını daşıyır.
