BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
ABŞ və Qətər İranın xarici ölkələrdə dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin bir hissəsindən humanitar məqsədlər üçün istifadə etməsinə imkan yaradacaq plan üzərində işləyir. Məlumata görə, təşəbbüs İran üçün ilkin maliyyə stimulu kimi nəzərdən keçirilir və yaxın aylarda Vaşinqtonla Tehran arasında aparılacaq danışıqların əsas mövzularından biri ola bilər.
Məsələ ilə tanış mənbələrin bildirdiyinə görə, ABŞ və Qətər İranın xaricdə dondurulmuş milyardlarla dollar həcmində vəsaitinə müəyyən məhdudiyyətlər çərçivəsində çıxış əldə etməsini nəzərdə tutan mexanizm hazırlayır. Hazırda plan yekunlaşdırılmayıb, lakin ilkin mərhələdə Qətərdə saxlanılan 6 milyard dolların istifadəyə açılması variantı nəzərdən keçirilir.
Məlumata əsasən, İranın dünyanın müxtəlif ölkələrində dondurulmuş aktivlərinin ümumi həcmi təxminən 100 milyard dollar qiymətləndirilir. Hazırlanan sxem çərçivəsində Qətər İran Mərkəzi Bankının sifariş etdiyi ərzaq məhsulları, dərman preparatları və digər humanitar təyinatlı malların ödənişlərini həmin vəsaitlər hesabına həyata keçirə bilər.
Bildirilir ki, söhbət əsasən İran neftinin satışından əldə olunmuş, lakin beynəlxalq sanksiyalar səbəbindən xaricdə bloklanmış gəlirlərdən gedir.
Mənbələrin məlumatına görə, bu təşəbbüs ABŞ və İran arasında yaxın iki ay ərzində keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlarda müzakirə ediləcək məsələlərdən biri olacaq. Həmin danışıqların hərbi əməliyyatların dayandırılması və Hörmüz boğazında gəmiçilik fəaliyyətinin bərpası ilə bağlı əldə edilmiş razılaşmalardan sonra başlaması gözlənilir.
İran və ABŞ arasında yeni razılaşma
İyunun 14-də İran və ABŞ Pakistanın vasitəçiliyi ilə 14 maddədən ibarət razılaşma əldə olunduğunu açıqlayıblar. Razılaşma tərəflər arasında müharibənin dayandırılmasını və mövcud fikir ayrılıqlarının diplomatik yollarla həllini nəzərdə tutur.
“İslamabad Memorandumu” adlandırılan sənəd iyunun 18-də İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən məsafədən imzalandıqdan sonra qüvvəyə minib.
Memoranduma əsasən, hərbi əməliyyatlar dayandırılmalı, o cümlədən Livan istiqamətindəki qarşıdurmalara son qoyulmalı, Hörmüz boğazı yenidən beynəlxalq gəmiçilik üçün açılmalı və ABŞ tərəfindən İrana tətbiq edilən dəniz blokadası aradan qaldırılmalıdır.
Sənədin imzalanmasından sonra tərəflərin yaxın vaxtlarda İranın nüvə proqramı və sanksiyaların mərhələli şəkildə ləğvi ilə bağlı məsələləri müzakirə etmək üçün 60 günlük danışıqlar prosesinə başlaması gözlənilir. Danışıqların əsas məqsədi Tehran və Vaşinqton arasında yekun siyasi razılaşmanın əldə edilməsidir
