BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
NASA xəritələrindəki qırmızı nöqtələr əsasən peyklərin qeydə aldığı istilik anomaliyalarını göstərir. Bu məlumatlar yanğının dəqiq ölçüsünü deyil, onun təxmini yerləşdiyi ərazini göstərir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, peyk görüntülərində kiçik bir əkin sahəsində baş verən yanğın da böyük yanğın kimi eyni ölçüdə piksel şəklində göstərilə bilər. Eyni vaxtda milyonlarla fermerin kiçik ərazilərdə yanğın törətməsi isə xəritədə Afrikanın böyük hissəsini əhatə edən nəhəng qırmızı sahə kimi görünə bilər.
NASA-nın məlumatına görə, peyk sistemlərində istifadə olunan sensorların görüntü imkanları səbəbindən yanğının real ölçüsü ilə xəritədə görünən sahə arasında fərq yarana bilər. Xüsusilə MODIS sensorunda hər piksel təxminən bir kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və daha kiçik yanğınlar da həmin ölçüdə göstərilir.
Afrikadakı bu yanğınların böyük hissəsi kənd təsərrüfatında istifadə olunan ənənəvi üsullarla bağlıdır. Fermerlər və maldarlar qurumuş bitkiləri yandıraraq əkin sahələrini təmizləyir, kül vasitəsilə torpağın məhsuldarlığını artırır və heyvanlar üçün yeni ot örtüyünün yaranmasına şərait yaradırlar.
Ekspertlər bu yanğınları əsasən savanna ərazilərində baş verən aşağı intensivlikli yanğınlar kimi qiymətləndirirlər. Belə yanğınlar sürətlə yayılır və qısa müddətdə sönür.
Afrikada yanğın sahələri azalır
Araşdırmalara görə, Afrika qlobal miqyasda yanmış ərazilərin böyük hissəsini təşkil etsə də, son illərdə qitədə yanğınların ümumi həcmi azalma tendensiyası göstərir.
Ekspert hesabatlarında qeyd olunur ki, Afrika dünyada yanmış torpaq sahələrinin təxminən 70 faizini və yanğınlarla bağlı karbon emissiyalarının təxminən yarısını təşkil edir. Lakin bu göstəricilərin böyük hissəsi savanna və çəmənlik ekosistemlərində baş verən təbii dövri proseslərlə əlaqəlidir.
2025-2026 mövsümündə Afrikada yanmış ərazilərin və emissiyaların peyk müşahidələri tarixində ən aşağı səviyyələrdən birinə düşdüyü bildirilib. Bununla yanaşı, Anqola, Konqo Demokratik Respublikası, Konqo, Qabon və Zambiyada müəyyən artımlar qeydə alınıb.
Ümumi azalma bəzi bölgələrdə ağır nəticələri gizlədir
Yanğınların ümumi azalmasına baxmayaraq, bəzi ölkələrdə ciddi problemlər davam edir.
Sudanda yanğınlardan zərər görən ərazilərin son illərdə artdığı, 2025-ci ildə təxminən 100 min kvadrat kilometr ərazinin yandığı bildirilib. Xüsusilə Darfurun şimalı və Kordofan bölgəsində uzunmüddətli göstəricilərdən xeyli yüksək yanğın mövsümü qeydə alınıb.
Cənubi Afrikanın Qərbi Keyp bölgəsində isə rekord səviyyədə yanğın mövsümü yaşanıb.
Ekspertlər vurğulayırlar ki, qlobal azalma ayrı-ayrı bölgələrdə insanların, kənd təsərrüfatının və biomüxtəlifliyin üzləşdiyi ciddi təhlükələri gizlədə bilər.
Ənənəvi yanğınların da riskləri var
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, kənd təsərrüfatı məqsədli kiçik yanğınlar tamamilə risksiz deyil. Bu yanğınlar havanın keyfiyyətini pisləşdirə, nəzarətdən çıxaraq böyük miqyaslı fəlakətlərə çevrilə və torpağın uzunmüddətli məhsuldarlığına mənfi təsir göstərə bilər.
NASA da bildirir ki, peyk görüntülərində qeydə alınan hər yanğının nəzarət altında olduğuna zəmanət yoxdur. Güclü külək və quru hava şəraiti kiçik sahələrdə başlayan yanğınların geniş ərazilərə yayılmasına səbəb ola bilər.
Beləliklə, NASA xəritələrində Afrikanı əhatə edən qırmızı sahələr qitənin tamamilə alov içində olduğu anlamına gəlmir. Bu görüntülər əsasən çoxsaylı kiçik istilik nöqtələrinin birləşmiş peyk təsviridir və onların böyük hissəsi ənənəvi kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri ilə bağlıdır.
