BAKI,VOA
İslam yaddaşında Ramazan ayının 19-cu günü talelərin dəyişdiyi bir gün kimi xatırlanır. Bu gündə Əndəlusun qapıları açıldı. Elə bu gündə məmlük sülalələri hakimiyyətə gəldi, dövlətlər quruldu və müasir ümmət tarixində iz qoyan liderlər və islahatçılar dünyadan köçdü.
Əndəlusun doğuşu və süqutu
Bu tarix sonradan ərəb və müsəlman elmlərinin qaranlıq Avropaya keçdiyi bir körpüyə çevrilən "Əndəlus"un doğuş şəhadətnaməsidir. 19 Ramazanda (Hicri 92 / Miladi 711) Tariq ibn Ziyad əsasən bərbərlərdən ibarət ordusu ilə İberiya yarımadasının dərinliklərinə irəlilədi və şimalı nəzarətə götürərək həlledici "Vadi Ləkə" (Qvadalete) döyüşünə zəmin yaratdı.
Bu gündəki qələbə qotların hərbi elitasını darmadağın etdi və bununla da Əndəlus şəhərləri (Sevilya, Toledo, Kordova) nəzərəçarpacaq müqavimət göstərmədən ardıcıl olaraq süqut etdi.
"Rəbəd hadisəsi" və 15 min nəfərin mühacirəti
19 Ramazan 202-ci il (Miladi 818) tarixində baş verən bu hadisə, Əmirilər dövründən əvvəl Əndəlusdakı Əməvi dövlətinin üzləşdiyi ən təhlükəli böhran idi və Əmir Hakəm ibn Hişama (Rəbədi) qarşı xalq üsyanı idi.
Kordovadakı "Cənub rəbədi" (Cənub məhəlləsi) sakinləri (sənətkarlar və fəqihlər təbəqəsi) vergilərdən və əmirin məmlük qvardiyasının zülmündən cana doymuşdular və Ramazan ayının gəlişindən istifadə edərək 19 Ramazanda böyük bir üsyan başlatdılar.
Hakəm üsyanı vəhşicəsinə yatırdı, Cənub rəbədinin tamamilə dağıdılaraq yerlə yeksan edilməsini və 15 mindən çox ailənin sürgün edilməsini əmr etdi. Onların bir qrupu Mərakeşə yollandı (Fəs şəhərində əndəluslular məhəlləsini qurdular), digər qrup isə Misirin İsgəndəriyyə şəhərinə gedərək illərlə oranı idarə etdi. Daha sonra oradan da ayrılaraq Krit adasını fəth etdilər və orada 135 il davam edən İslam əmirliyi qurdular.
Qranadanın təslim olması
Bəzilərinin düşündüyünün əksinə olaraq, Qranada bir günün içində süqut etmədi. Əksinə, 19 Ramazan 897-ci il (Miladi 1492) təslim olma müqaviləsinin faktiki imzalanması və xarici qalaların təhvil verilməyə başlanması tarixi idi.
Qranada krallığında daxili çöküş pik həddə çatmışdı; belə ki, 8 ay davam edən, insanların atları və pişikləri yediyi boğucu mühasirə və aclıqdan sonra "Kiçik Əbu Abdullah" kral Ferdinand və kraliçə İzabellaya təslim oldu.
Sonradan pozulan bu müqavilə müsəlmanlara ibadət, məhkəmə və dil azadlığına zəmanət verən 67 şərti ehtiva edirdi. Lakin 19 Ramazanda Kastiliya qüvvələri 1492-ci ilin yanvarında şəhərin tam təhvil alınmasına hazırlıq məqsədilə "Əl-Bəyyazin" (Albaicin) məhəlləsinə daxil olmağa başladılar.
Əbu Abdullahın son dəfə baxdığı yer "Ərəbin son ahı" adlandırıldı. Sonuncu kral Əlhambra sarayına baxan bir təpədə ağlayarkən, anası Aişə əl-Hürrə ona özünün o ölməz sözünü dedi: "Kişilər kimi qoruya bilmədiyin mülk üçün bu gün qadınlar kimi ağla". Əbu Abdullahın xatirələri və Kastiliya sərkərdələrinin məktubları bu çöküşün qəti mənbəyi hesab olunur.
Sultan Bərququn hakimiyyətə gəlməsi
Sultan Bərquqa 19 Ramazanda (Hicri 784 / Miladi 1382) beyət edilməsi, hakimiyyətin "Bəhri" məmlüklərindən (türklərdən) "Bürci" məmlüklərinə (Qahirə qalasının bürclərində yaşadıqları üçün belə adlandırılan çərkəzlərə) keçməsi ilə böyük bir geosiyasi dönüş nöqtəsi hesab olunur.
Bərquq təcrübəli bir siyasətçi idi; o, taxta asanlıqla çıxmamışdı, türk əmirlərinə (Atmış və Əmir Bərkə kimi) qarşı qanlı mübarizələr aparmış və Qalavun sülaləsinin zəifliyindən istifadə edərək "İkinci Məmlük dövləti"nin əsasını qoymuşdu.
Şeyx Zayed bin Sultan Al Nəhyanın vəfatı
Şeyx Zayed müasir dövrdə unikal bir fenomen sayılır; o, son dərəcə mürəkkəb bir regional mühitdə yeddi dağınıq əmirliyi güclü bir federativ dövlətə (1971) çevirməyə nail olmuşdu.
O, 19 Ramazanda (Hicri 1425 / Miladi 2004) vəfat etdi. Özündən sonra balanslaşdırılmış diplomatiyada, sərhəd tanımayan humanitar fəaliyyətdə və Fələstin məsələsinə mütləq dəstəkdə "Zayed məktəbi" kimi tanınan bir miras qoyub getdi.
İmam Mahmud Şəltutun vəfatı
İmam Mahmud Şəltut Ərəb millətçiliyinin zirvəsində, Əbdülnasirin dövründə (1958) Əl-Əzhər şeyxi vəzifəsini icra etməyə başladı və "Əl-Əzhərin qloballığı" baxışının sahibi idi.
O, 19 Ramazanda (Hicri 1383 / Miladi 1963) vəfat etdi. Şəltut 1961-ci ildə Əl-Əzhər Universitetinə elmi fakültələrin (tibb, mühəndislik) daxil edilməsini nəzərdə tutan inkişaf qanununu qəbul etdirmək üçün sakit bir mübarizəyə girmişdi və bunu "İslamın universallığının bərpası" kimi görürdü. Şəltut protokol qaydalarına əsasən dövlət başçısı kimi rəftar edilən ilk Əl-Əzhər şeyxi idi.
