Azərbaycanın Əməkdar artisti, özünəməxsus vokal məktəbinin yaradıcısı, güclü, coşqun və eyni zamanda son dərəcə lirik səs diapazonuna malik Aybəniz Haşımova milli musiqi tariximizin ən parlaq və fədakar simalarından biridir. O, yalnız böyük səhnələrin ifaçısı deyil, həm də gənc nəslin yetişməsində müstəsna rol oynayan (“Bülbüllər” qrupu və sənət akademiyası vasitəsilə) bir pedaqoqdur. Aybəniz xanımın sənət taleyi, musiqiyə gətirdiyi vokal dramatizmi və ən əsası fədakar ana statusu onun yaradıcılığını Şərq mühiti ilə sıx birləşdirir.
Asala Nəsri – Ərəb musiqisinin güclü səsi
Bəs bu coşqun, dramatik, eyni zamanda ana şəfqəti və müəllim fədakarlığı ilə yoğrulmuş sənət dünyasını ərəb musiqi arenasında kiminlə qarşılaşdırmaq olar?
Səsindəki vətənpərvərlik emosiyası, dramatik soprano diapazonu, yaradıcılığındakı faciəvi və fədakar ana xətti, eləcə də gənc istedadlara hamilik etmək missiyası ilə Aybəniz Haşımovanı ərəb dünyasının ən böyük divalarından biri – Suriya və bütün Yaxın Şərqin canlı əfsanəsi Asala Nasri ilə qarşılaşdırmaq tamamilə təbii və poetik bir paralellikdir. Gəlin, bu iki dahi sənətkarın taleyini və musiqi dünyasını addım-addım müqayisə edək.
Vokal gücü və səhnə dramatizmi – İki nəhəng soprano
Aybəniz Haşımovanın səsi Azərbaycan professional vokal məktəbində öz parlaqlığı və yüksək notlardakı gücü ilə seçilir. Onun ifasındakı xarakterik xüsusiyyət səsini sadəcə bəzək kimi istifadə etməməsi, hər notda dərin bir daxili fəryad və emosiya partlayışı nümayiş etdirməsidir.
Suriya əsilli Asala Nasri də ərəb dünyasında “Sərhədsiz Səs” (The Limitless Voice) və ya “Ərəb musiqisinin polad səsi” adlandırılır. Asalanın səsi geniş və nadir rast gəlinən dramatik sopranodur. O, ən yüksək tonlarda belə heç bir güc tətbiq etmədən, səsinin təbii əzəməti ilə zalları titrətməyi bacarır.
Həm Aybəniz Haşımova, həm də Asala Nasri mahnını sadəcə “oxumurlar”, onlar mahnının daxilindəki emosional hekayəni səhnədə yaşayırlar. Hər iki ifaçı musiqi vasitəsilə dinləyiciyə güclü bir psixoloji və emosional təsir ötürmək baxımından tamamilə eyni vokal fəlsəfəsinə sahibdirlər.
Şəxsi həyatın sənətdəki əksi – Fədakar ana və sarsılmaz qadın obrazı
Aybəniz Haşımovanın sənət fəaliyyəti və şəxsi taleyi bir-birindən ayrı deyil. Azərbaycan oxucusu onun Vətən uğrunda şəhid olmuş həyat yoldaşı Xalid Quliyevin xatirəsinə olan sadiqliyini, çətin illərdə təkbaşına bir qız övladı (Aynişan Quliyeva) böyüdərək onu cəmiyyətə və sənət dünyasına qazandırmasını çox yaxşı bilir. Onun ifa etdiyi laylalar, ana və vətən haqqında mahnılar bu real həyat yaşantılarının səs tellərindəki ağrılı və qürurlu əksidir.
Asala Nasri də ərəb dünyasında çətin həyat sınaqlarından keçmiş, sarsılmaz iradəli bir qadın və ana simvoludur. O, iki uğursuz evlilikdən sonra dörd övladını böyütmüş və şəxsi həyatında yaşadığı dramları, xəyanətləri və ağrıları birbaşa mahnılarına köçürmüşdür. Onun “Ashaq el-Saut” (Səsə aşiqəm) və ya qadın gücünü tərənnüm edən digər mahnıları ərəb qadınları üçün mənəvi güc mənbəyidir.
Hər iki sənətçi Şərq cəmiyyətində qadının, ananın gücünü və fədakarlığını öz şəxsiyyətlərində birləşdirirlər. Onların səhnə duruşu təmiz, ləyaqətli və həyatın zərbələrinə qarşı dik duran qadın obrazıdır.
Pedaqoji missiya və gənc nəslə hamilik – “Bülbüllər” və Asalanın varisləri
Aybəniz Haşımovanı Azərbaycan musiqi mühitində fərqləndirən ən mühüm cəhətlərdən biri onun rəhbərlik etdiyi “Bülbüllər” qrupudur. O, onilliklər ərzində Azərbaycanın istedadlı uşaqlarını ətrafına toplayaraq onlara təmənnasız olaraq vokal, səhnə mədəniyyəti və milli musiqi sevgisi aşılayıb. Bu gün yerli estrada və muğam səhnəsində parlayan bir çox gənc məhz Aybəniz xanımın məktəbinin yetirməsidir.
Asala Nasri də ərəb musiqi sənayesində gənc istedadların ən böyük dəstəkçilərindən biridir. Özünün məşhur “Sola” (Asalanın ləqəbi) adlı televiziya şousunda və müxtəlif layihələrdə o, ərəb dünyasının dörd bir yanından olan gənc ifaçıları eyvana çıxarmış, onlarla duetlər oxumuş və böyük prodüserlərin diqqətini onlara yönəltmişdir.
Hər iki sənətkar sadəcə öz karyeralarını düşünən eqosentrik ifaçı deyillər. Onlar özlərindən sonra bir iz, gələcək nəsil üçün bir musiqi körpüsü qoymağı özlərinə mənəvi borc bilən missiya insanlarıdır.
Vətənpərvərlik və milli ruhun tərənnümü
Aybəniz Haşımovanın repertuarında Vətən, Qarabağ, şəhidlər və milli müstəqillik mövzusu ana xətti təşkil edir. Onun Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə, eləcə də sülh zamanı hərbi hissələrdə, cəbhə xəttində əsgərlər qarşısındakı çıxışları, səsindəki o döyüşkən və eyni zamanda yanıqlı nida milli yaddaşımıza həkk olunub.
Asala Nasri də öz vətəni Suriya və bütöv ərəb coğrafiyası üçün bənzər bir emosional səsdir. Suriyada baş verən daxili böhranlar və xalqın çəkdiyi acılar Asalanın yaradıcılığında dərin izlər qoyub. O, vətəninə, Suriya xalqına və ərəb birliyinə həsr etdiyi mahnılarda coşqun bir vətənpərvərlik və mənəvi üsyan nümayiş etdirir.
Əgər Şövkət Ələkbərova öz akademizmi və lirik zərifliyi ilə Feyruza bənzəyirsə, Aybəniz Haşımova öz dinamikası, səhnə alovu, emosional səmimiyyəti və analıq fədakarlığı ilə Asala Nasrinin Azərbaycan musiqi mədəniyyətindəki tam ekvivalentidir.
Bir daha tam əminkillə deyə bilərik ki, Şərq dünyasında qadın sənətkarın missiyası sadəcə gözəl mahnı oxumaqla bitmir; o, həm də xalqın dərdini daşıyan, gələcəyi yetişdirən bütöv bir mənəvi sütundur.
