Əmir Əbdülqadir Cəzairi 1808-ci il sentyabrın 6-da Qərbi Əlcəzairin Muasker şəhərində doğulub. Onun atası Şeyx Muhyiddin Məhəmməd Peyğəmbərin nəvəsi Həzrət Həsənin nəslindəndir. Muhyiddin həm də Qadiri təriqətinin tanınmış şeyxlərindən olub.
Əbdülqadir uşaqlıqdan dərin dini təhsil alıb. O, eyni zamanda mükəmməl silah istifadə etməyi və at sürməyi öyrənib. Gənc yaşlarında atası ilə birlikdə Məkkə ziyarətinə gedib. Onlar geri qayıtdıqdan qısa müddət sonra, 1830-cu ilin iyulunda fransızlar Əlcəzairi işğal edib. Bununla da bölgədə üç əsrlik Osmanlı hakimiyyəti bitib.
Möminlərin əmiri və fransızlara qarşı cihad
Yerli ərəb və bərbər tayfaları işğala müqavimət üçün Şeyx Muhyiddini sultan seçmək istəyiblər. Lakin yaşlı şeyx bundan imtina edərək oğlu Əbdülqadirin namizədliyini irəli sürüb. Əbdülqadir Mərakeş sultanının hakimiyyətini tanıyıb. O, 22 noyabr 1832-ci ildə “əmirü’l-möminin” titulunu götürüb. Əmir Mərakeşin dəstəyi ilə fransızlara qarşı silahlı mübarizəyə başlayıb. O, qəhrəmanlığı sayəsində dağınıq tayfaları öz ətrafında birləşdirib. Böyük Səhranın döyüşçü qəbilələri də onun ardınca gedib.
Əbdülqadir 30 may 1837-ci ildə fransız komandiri Bugeaud ilə Təfnə müqaviləsini imzalayıb. Bu sazişlə o, ölkə torpaqlarının üçdə ikisinə nəzarəti ələ keçirib. Paytaxtı Muaskerdən Tağdemptə köçürən əmir İslam prinsiplərinə əsaslanan müstəqil dövlət qurub. O, bəzi imtiyazlı tayfaların vergi güzəştlərini ləğv edib və hamıdan zəkat topladıb. Böyük Britaniyadan gətirilən top və tüfənglərlə güclü nizami ordu yaradıb.
Fransızlar 1839-cu ildə əmirin güclənən nüfuzunu zəiflətmək üçün hücuma keçib və strateji Bibân keçidini tutublar. Buna cavab olaraq Əbdülqadir 19 noyabr 1839-cu ildə müqəddəs cihad elan edib. Lakin fransız ordusu böyük qüvvə ilə Tağdempt, Muasker və Tilimsan şəhərlərini işğal edib. Əmir 1843-cü ildə Mərakeşə sığınmaq məcburiyyətində qalıb. Fransız qoşunları İslid döyüşündə Mərakeş ordusunu da məğlub edib. Sonda imzalanan Tanjer müqaviləsi ilə Mərakeş sultanı Əbdülqadirə dəstəyi dayandırıb.
Sürgündən Dəməşq qəhrəmanlığına
Əlcəzairə qayıdan əmir yerli qəbilələrin dəstəyini itirib və qoşunları tamamilə məğlub olub. O, 23 dekabr 1847-ci ildə fransızlara təslim olub. Əbdülqadir vədlərin əksinə olaraq beş il Fransada məhbus saxlanılıb. Sonda 1852-ci ildə azad edilərək Osmanlı dövlətinə gəlib. O, əvvəlcə Bursada, 1855-ci ildən isə Dəməşqdə yaşayıb.
Əmir Əbdülqadir 1860-cı ilin iyulunda Dəməşqdə başlayan Druze üsyanına şəxsən müdaxilə edib. O, minlərlə xristianı qırğından xilas edərək humanizmini nümayiş etdirib. Qəhrəman lider 26 may 1883-cü ildə Dəməşqdə vəfat edib. O, Şimali Afrikanın milli azadlıq rəmzi və Ömər əl-Muxtar qədər sevilən böyük simasıdır.
