Qəzza zolağında atəşkəs razılaşmasının icrası ilə bağlı çətinliklərin davam etdiyi bir vaxtda, Vaşinqtondan gələn yeni bəyanatlar “HƏMAS”ın tərksilah edilməsi məsələsində “həvəsləndirici irəliləyiş” olduğunu göstərir. Bu məsələ müharibədən sonrakı mərhələnin ən həssas və Qəzzanın gələcək siyasi-təhlükəsizlik strukturuna təsir edəcək ən mühüm bəndlərindən biri hesab olunur.
ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio son müsahibəsində bildirib ki, son bir neçə gündə bu mürəkkəb nöqtə ilə bağlı tədrici anlaşmaya yol aça biləcək müsbət göstəricilər müşahidə olunur. Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında prinsipial ixtilaflar qalsa da, tərksilah prosesində müəyyən “hərəkətlilik” başlayıb.
ABŞ-ın post-müharibə planı və tərksilah şərti
Vaşinqton “HƏMAS”ın tərksilahını müharibədən sonrakı dövr üçün əsas prioritet hesab edir. ABŞ-ın mövqeyinə görə, bölgədə hər hansı yenidənqurma və ya siyasi sabitlik prosesi bu məsələ həll edilmədən dayanıqlı ola bilməz. Rubio vurğulayır ki, dövlət nəzarətindən kənar silahlı qüvvənin mövcudluğu atəşkəsin daimi sülhə çevrilməsi qarşısında əsas maneədir.
ABŞ-ın Qəzza üçün hazırladığı keçid dövrü planı bir neçə mərhələdən ibarətdir:
Atəşkəs və əsir mübadiləsi;
Humanitar yardımların daxil olması və keçid məntəqələrinin açılması;
Yenidənqurma, texnokratik mülki idarəetmənin formalaşdırılması;
Beynəlxalq dəstəkli Fələstin təhlükəsizlik qüvvələrinin yaradılması.
HƏMAS-ın mövqeyi: “Əvvəlcə müharibə tam dayansın”
Məsələnin əsas düyünü zamanlama ilə bağlıdır. Vaşinqton tərksilahın siyasi prosesin erkən mərhələsində başlamasını istəsə də, “HƏMAS” fərqli mövqedədir. Hərəkat bəyan edir ki, təhlükəsizlik tənzimləmələri və silahların gələcəyi müzakirə edilməzdən əvvəl müharibə tamamilə dayandırılmalı, blokada qaldırılmalı və İsrail qoşunları Qəzzadan tam çıxarılmalıdır.
“HƏMAS” yenidənqurma və humanitar yardımların tərksilah şərtinə bağlanmasını qəbulolunmaz siyasi təzyiq kimi qiymətləndirir. Hərəkatın fikrincə, silah məsələsi yalnız münaqişənin köklərini həll edən hərtərəfli siyasi razılaşmanın bir hissəsi ola bilər.
Sahədəki kövrək vəziyyət
Müzakirələr davam etsə də, Qəzzada vəziyyət hələ də partlayış həddindədir. Hesabatlar göstərir ki, 2025-ci ilin oktyabrında elan edilən atəşkəsə baxmayaraq, vaxtaşırı baş verən pozuntular nəticəsində yüzlərlə insan həlak olub. Bu, razılaşmanın nə qədər kövrək olduğunu bir daha təsdiqləyir.
2023-cü il oktyabrın 8-də başlayan və iki il davam edən dağıdıcı müharibə on minlərlə insanın ölümünə və mülki infrastrukturun tamamilə məhv olmasına səbəb olub. Vaşinqton indi mövcud silahlı qruplaşmaları tədricən əvəzləyəcək və beynəlxalq nəzarət altında daxili təhlükəsizliyi təmin edəcək Fələstin təhlükəsizlik qüvvələrinin yaradılmasına çalışır.
Lakin bu təsəvvür həm Fələstin daxilindəki qruplar, həm də regionun bəzi oyunçuları tərəfindən tənqidlə qarşılanır. Onlar bunu Qəzzanın siyasi reallığının qeyri-balanslı şəkildə yenidən dizayn edilməsi kimi görürlər.
