İranla müharibə "Müsəlman Qardaşlar" (İxvan) təşkilatı üçün sadəcə ötəri təhlükəsizlik böhranı deyil, onun Körfəz ölkələri ilə münasibətlərini son illərin siyasi ixtilaflarından daha dərindən yenidən formalaşdıra biləcək ciddi bir sınaq ola bilər.
London və İstanbul arasında iki başlı idarəetmə - Müsəlman Qardaşların daxili qarşıdurması nə ilə nəticələnəcək?
"İxvan"a yaxın cərəyanlar son dərəcə mürəkkəb bir təzyiqlə üz-üzə qalıb. Körfəz dövlətlərinin birbaşa İranın hədəfinə çevrildiyi bir məqamda onlar İrana necə rəğbət bəsləyə və ya onun mövqeyinə necə haqq qazandıra bilərlər? Burada məsələ təkcə hökumətlərin reaksiyası ilə məhdudlaşmır, həm də qarşıdurmanın yeni səviyyəyə keçməsi - Körfəz xalqlarının təşkilata qarşı mövqeyi ilə bağlıdır. Körfəz ölkələri son aylarda İranın hücumlarına qarşı kəskin və vahid mövqe nümayiş etdiriblər. Belə bir mühitdə Tehranla siyasi və ya media müstəvisində eyni cəbhədə yer almaq "İxvan" üçün olduqca baha başa gəlir.
Təşkilat yol ayrıcındadır: ya yaşadıqları ölkələrə aydın milli mənsubiyyət əsasında öz ritorikalarını yenidən formalaşdırmalı, ya da onilliklər boyu təsirləri üçün həyati hesab etdikləri mühitləri itirmək riskini gözə almalıdırlar.
Onilliklər ərzində "İxvan"ın Körfəzdəki varlığı sosial, dini və media sahələrində işləmək, eləcə də bəzi dövlətlərin yaratdığı imkanlardan istifadə etmək bacarığına söykənirdi. Lakin İranla yaranan müharibə vəziyyəti fərqli reallıqlar diktə edir. Ölkəsinin hədəf alındığını, strateji obyektlərinin təhdid edildiyini və cəmiyyətinin birbaşa təhlükəsizlik riski ilə üzləşdiyini görən Körfəz vətəndaşı İranın ərəb ölkələrinə təcavüzkar mövqedə göründüyü bir vaxtda Qərb və ya İsraillə qarşıdurmanı əsas prioritet sayan bir təşkilata dözümlü yanaşmaya bilər.
Burada sual "Körfəz hökumətləri İxvanla razılaşırmı?" müstəvisindən təşkilat üçün daha narahatedici olan başqa bir suala çevrilir: Körfəz cəmiyyəti müharibə zamanı təşkilatın səhv tərəfdə dayandığını düşünsə, onun təsirli bir oyunçu kimi qalmasını qəbul edəcəkmi? Bu, mühüm dönüş nöqtəsidir. Çünki təşkilatın tarixi gücü təkcə gizli və ya rəsmi struktura deyil, həm də sosial, intellektual və media mühitində varlıq göstərmək bacarığına əsaslanırdı.
Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ siyasi islam təşkilatlarına qarşı genişmiqyaslı siyasət çərçivəsində son illərdə "İxvan"a münasibətdə ən qətiyyətli mövqe tutan ölkələr olub. İranla müharibə vəziyyəti, xüsusən də Körfəz ölkələrinin özlərinin qarşıdurmanın mərkəzinə çevrilməsindən sonra bu mövqeyi regional təhlükəsizlik ovqatı ilə daha da uzlaşdırıb.
Qəzzada yeni güc balansı: Xalid Məşəl və "İxvan" oxu İranın boşluğunu necə doldurur?
Bununla belə, Körfəz daxilində vəziyyət tamamilə eyni deyil. Küveyt və Qətər siyasi islama aid şəxsiyyətlər və cərəyanlarla münasibətlərdə tarixən fərqli yanaşmalar saxlayıblar; bu, hökumətlərin İrana dair baxışlarının "İxvan"la eynilik təşkil etdiyi və ya milli maraqların tapdalanmasına icazə verildiyi anlamına gəlməsə də, müharibə bu dövlətləri öz cəmiyyətləri daxilində hərəkət edən qruplara qarşı hesablamalarını yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edə bilər. Bu, həmin ölkələrin təşkilatla dərhal tam toqquşmaya keçəcəyi demək deyil, lakin dözümlülük həddi darala bilər. Körfəz dövlətləri artıq onlara düşmən olan regional layihə ilə kəsişə biləcək istənilən əlaqə və ritorikaya qarşı daha həssasdırlar.
"İxvan" üçün problem ondan ibarətdir ki, İran bu dəfə uzaq bir ideoloji məsələ deyil; o, birbaşa Körfəz dövlətləri ilə açıq qarşıdurmaya girən tərəfdir. Bu səbəbdən Tehranı anlamağa çalışan və ya müharibənin məsuliyyətini yalnız onun rəqiblərinin üzərinə qoyan çıxışların davam etdirilməsi təşkilat ilə Körfəz cəmiyyətləri arasında uçurumu daha da dərinləşdirə bilər.
Öz ölkəsinin təhdid altında olduğunu görən Körfəz vətəndaşı İranın təcavüzkar mövqeyinə göz yuman çıxışları qəbul etməyəcək.
Milli təhlükəsizliyin İranın təsirinə qarşı durmaqla bağlı olduğunu görən dövlətlər bu nüfuza haqq qazandıran ritorikaya meydan açmaq istəməyəcəklər. Beləliklə, təşkilatın Körfəzdəki növbəti itkisi təkcə həbslər və ya inzibati qərarlarla məhdudlaşmaya, onların öz təsirlərini yenidən bərpa etməsinə imkan verən ictimai sahələrin tədricən daralması ilə nəticələnə bilər.
Ümumi qadağadan dəqiq hədəfləməyə: ABŞ-ın İxvan strategiyası
İroniya bundadır ki, Körfəz ölkələri arasındakı daxili fikir ayrılıqlarının edə bilmədiyini İranın təhdidləri gerçəkləşdirə bilər. Müharibə, siyasi fərqlərə baxmayaraq, Körfəz dövlətlərini ümumi təhlükə qarşısında daha sıx həmrəyliyə məcbur edib. Körfəz ictimaiyyətində təşkilatın öz ölkələri hücumlara məruz qaldığı anda İranın tərəfini seçdiyi qənaəti möhkəmlənərsə, "İxvan" hökumətlərlə siyasi ixtilafdan daha ağır bir zərbə ilə — sosial etimadın tamamilə itirilməsi ilə üzləşəcək.
