Alimlər dünyanın ən iri, nadir və yüksək keyfiyyətli almazlarının necə yarandığını izah edən yeni geoloji dəlillər əldə ediblər. Araşdırma bu qiymətli daşların Yer mantiyasının dərinliklərində dəmirlə zəngin qeyri-adi süxurların yerləşdiyi ərazilərlə əlaqəli olduğunu göstərib.
Keyptaun Universiteti, Karnegi Elm İnstitutu və Pekindəki Çin Yer Elmləri Universitetinin alimlərinin apardığı və Nature Communications jurnalında dərc olunan araşdırma “Klipir” (CLIPPIR) almazlarına yönəlib. Bu almazlar olduqca iri ölçüsü, yüksək saflığı və nadirliyi ilə seçilir. Onların bəzilərinin xam halda çəkisi 100 karatı keçə bilər.
“Klipir” almazları Yer kürəsindəki bütün almazların 1 faizindən də azını təşkil edir. Bu qrupa 1905-ci ildə Cənubi Afrikada aşkar edilmiş 3 106 karatlıq məşhur Kullinan almazı da daxildir.
Adi almazlar əsasən qitələrin qədim və qalın köklərinin altında, 150–200 kilometr dərinlikdə formalaşır. “Klipir” almazları isə mantiyanın keçid zonasının dərinliklərində, təxminən 410–660 kilometr aşağıda yaranır.
Tədqiqatçılar kimyəvi izləri müəyyən etmək üçün kimberlit süxurlarında yerləşən olivin mineralını araşdırıblar. Nəticədə “Klipir” almazlarının tapıldığı ərazilərdə dəmirlə zəngin olivinin qeyri-adi dərəcədə çox olduğu müəyyənləşib.
Alimlərin fikrincə, bu xüsusiyyət milyardlarla il əvvəl okean qabığının tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində Yer mantiyasının dərinliklərinə daşınması ilə əlaqəli ola bilər. Okean qabığında olan karbonun bir hissəsi böyük təzyiq və temperatur şəraitində dərinliklərə çataraq sonradan almazın tərkibinə daxil olub.
Araşdırmaya görə, bu almazlar 11 giqapaskaldan yüksək təzyiq altında və 300 kilometrdən artıq dərinliklərdə formalaşa bilir. Daha sonra kimberlit maqması onları sürətlə Yer səthinə daşıyır.
Alimlər hesab edirlər ki, aşkarlanan kimyəvi xüsusiyyətlər gələcəkdə almaz axtarışlarını daha dəqiq istiqamətləndirməyə imkan verə bilər. Xüsusilə Syerra-Leone və Anqoladakı dəmirlə zəngin kimberlitlərin dünyanın ən nadir almazlarını ehtiva etmək ehtimalının daha yüksək olduğu düşünülür.
Bununla belə, alimlər “Klipir” almazlarının dəqiq formalaşma mexanizminin hələ tam aydın olmadığını və Yer mantiyasındakı dəmirlə zəngin süxurların mənşəyi ilə yayılmasının əlavə araşdırılmasına ehtiyac olduğunu bildirirlər.
