BAKI,VOA
1944-cü il avqustun 25-də, nasistlərin dörd ildən artıq davam edən işğalından sonra, Paris Fransanın 2-ci Zirehli Diviziyası və ABŞ-ın 4-cü Piyada Diviziyası tərəfindən azad edildi. Almanların müqaviməti zəif idi və Alman qarnizonunun komandanı general Ditrich fon Şoltits Adolf Hitlerin Parisin tarixi abidələrini partlatmaq və şəhəri yandırmaq əmrinə tabe olmadı. Həmin gün günortadan sonra Şoltits rəsmi təslim sənədini imzaladı və 26 avqustda Azad Fransa lideri general Şarl de Qoll Elize xiyabanı boyunca sevincli azadlıq yürüşünə başçılıq etdi.
Paris 1940-cı il iyunun 14-də, Alman Vermaxtı Fransaya daxil olduqdan bir ay sonra nasistlərin əlinə keçdi. Səkkiz gün sonra Fransa Almaniya ilə atəşkəs müqaviləsi imzaladı və paytaxtı Vişi şəhərində olan kukla Fransa dövləti yaradıldı. Lakin başqa yerlərdə general Şarl de Qoll və Azad Fransa qüvvələri döyüşü davam etdirirdi, işğal olunmuş Fransada isə Müqavimət hərəkatı yaranaraq nasistlərə və Vişi rejiminə qarşı mübarizə aparırdı.
Fransanın 2-ci Zirehli Diviziyası 1943-cü ilin sonunda Londonda yaradıldı və onun əsas məqsədi müttəfiqlərin Fransaya hücumu zamanı Parisin azad edilməsinə rəhbərlik etmək idi. 1944-cü ilin avqustunda general Jak-Filipp Leklerkin komandanlığı altında bu diviziya Normandiyaya göndərildi və general Corc S. Pattonun ABŞ-ın 3-cü Ordusuna birləşdirildi. Avqustun 18-nə qədər müttəfiq qüvvələr Parisə yaxınlaşdı və şəhərdə işçilər tətilə çıxdı, gizlində fəaliyyət göstərən Müqavimət döyüşçüləri isə ortaya çıxaraq almanlara qarşı hücumlara başladılar.
Normandiyadan iki mil aralıda qərargahında yerləşən Ali Müttəfiq Qüvvələrin Baş Komandanı Duayt D. Eyzenhauer çətin seçim qarşısında qalmışdı. Müttəfiq planlaşdırıcılar Parisin azad edilməsini təxirə salmağı, əsas əməliyyatlardan resursların yayındırılmaması üçün şəhərin mühasirəyə alınaraq sonradan azad edilməsini daha məqsədəuyğun hesab edirdilər.
Avqustun 21-də Eyzenhauer de Qoll ilə görüşdü və Parisin azad edilməsinin təxirə salınacağı planından danışdı. De Qoll isə onu qərarını dəyişməyə inandırmağa çalışdı və Parisin böyük çətinlik olmadan azad ediləcəyini bildirdi. O, həmçinin xəbərdarlıq etdi ki, Müqavimətin güclü kommunist qanadı Parisin azad edilməsində önə çıxa bilər və bu da demokratik hökumətin bərpasını təhlükəyə ata bilər. De Qoll Eyzenhauera açıq şəkildə dedi ki, əgər Parisə yürüş əmri verilməsə, o, Leklerkin 2-ci Zirehli Diviziyasını özbaşına şəhərə göndərəcək.
Avqustun 22-də Eyzenhauer Parisin azad edilməsinə razılıq verdi. Ertəsi gün 2-ci Zirehli Diviziya şəhərə şimaldan, 4-cü Piyada Diviziyası isə cənubdan yaxınlaşdı. Bu vaxt Parisdə general Şoltitsin qüvvələri Müqavimətçilərlə döyüşür, şəhəri müdafiə üçün istehkamlar qururdular. Hitler Parisin son nəfərə qədər müdafiəsini və şəhərin yalnız “xarabalıq sahəsi” kimi düşmən əlinə keçməsini əmr etmişdi. Şoltits Parisin körpülərinə və bir çox abidələrinə partlayıcılar yerləşdirsə də, dağıdıcı əmri yerinə yetirmədi. Çünki Avropanın ən məşhur şəhəri – “İşıqlar şəhəri”nin məhv edilməsinə imza atan şəxs kimi tarixə düşmək istəmirdi.
2-ci Zirehli Diviziya güclü alman artilleriyasına rast gələrək ağır itkilər verdi, lakin 24 avqustda Senu çayını keçərək Parisin qəsəbələrinə çatdı. Burada onları çiçəklər, öpüşlər və şərabla qarşılayan həvəskar sakinlər qarşıladı. Həmin günün sonunda Leklerkin xəbəri oldu ki, 4-cü Piyada Diviziyası ondan əvvəl Parisin mərkəzinə girə bilər. O, yorğun əsgərlərinə son güclərini toplayaraq hücuma keçməyi əmr etdi. Avqustun 24-də gecə yarısından az əvvəl 2-ci Zirehli Diviziya Parisin qəlbində yerləşən Hotel de Villə (Şəhər İdarəsi binası) çatdı.
