BAKI, VOA
1982-ci il iyunun 12-də ABŞ-nin Nyu-York şəhərində keçirilən kütləvi etiraz aksiyası ölkə tarixində nüvə silahlarına qarşı təşkil olunmuş ən böyük nümayiş kimi yadda qalıb. Həmin gün şəhərin məşhur Mərkəzi Park ərazisinə bir milyondan çox insan toplaşaraq nüvə silahlarının ləğvini və Soyuq müharibə dövründə davam edən silahlanma yarışının dayandırılmasını tələb edib.
Aksiya ABŞ ilə keçmiş Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı arasında uzun illər davam edən nüvə rəqabətinin ən gərgin mərhələlərindən birində baş tutub. 1981-ci ildə hakimiyyətə gələn ABŞ prezidenti Ronald Reyqan ölkənin nüvə arsenalının genişləndirilməsini müdafiə edir, yeni silahlanma proqramlarını dəstəkləyirdi. Bu siyasət isə müharibə əleyhdarları və sülh fəalları arasında ciddi narahatlıq yaradıb.
Etiraz aksiyasının təşkilatçıları nümayişi Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən keçirilən Nüvə Tərksilahına dair İkinci Xüsusi Sessiya ilə eyni vaxta təsadüf etdirərək beynəlxalq diqqəti mövzuya yönəltməyə çalışıblar.
Mərkəzi Parkda keçirilən mitinqə dünyanın müxtəlif ölkələrindən nümayəndə heyətləri qatılıb. Şimali Amerikanın müxtəlif bölgələri ilə yanaşı, Banqladeş və Zambiya kimi uzaq ölkələrdən də fəallar aksiyada iştirak ediblər.
Nümayiş müxtəlif siyasi və ictimai qrupları bir araya gətirib. Aksiyada dini liderlər, sülh hərəkatlarının nümayəndələri, insan hüquqları müdafiəçiləri və müxtəlif siyasi təşkilatların üzvləri iştirak ediblər. Etirazçıların qaldırdığı plakatlarda nüvə silahlarının ləğvi, hərbi xərclərin azaldılması, sosial proqramların genişləndirilməsi və beynəlxalq münaqişələrin sülh yolu ilə həlli kimi çağırışlar yer alıb.
Nümayiş iştirakçılarının bir hissəsi bütün nüvə silahı proqramlarının dərhal dayandırılmasını tələb etdiyi halda, digərləri ABŞ və SSRİ arasında tərksilah danışıqlarının bərpasını dəstəkləyiblər.
Aksiya zamanı çıxış edən fəallar ABŞ administrasiyasının müdafiə sahəsinə böyük vəsait ayırmasını tənqid edərək, sosial layihələrə ayrılan maliyyənin kifayət qədər olmadığını bildiriblər. Eyni zamanda, Vaşinqtonun SSRİ-yə qarşı sərt siyasəti və Mərkəzi Amerikadakı fəaliyyətləri də etirazların əsas mövzularından biri olub.
Təşkilatçıların məlumatına görə, aksiya tamamilə dinc şəraitdə keçirilib. Günün sonunda iştirakçıların bir hissəsi park ərazisində qalaraq gecəni burada keçirib.
Nümayişdən dərhal sonra yeni nüvə tərksilahı sazişləri imzalanmasa da, ekspertlər bu aksiyanın beynəlxalq ictimai rəyə ciddi təsir göstərdiyini qeyd edirlər. Beş il sonra, 1987-ci ildə ABŞ və SSRİ arasında Orta Mənzilli Nüvə Qüvvələri Müqaviləsi imzalanıb. Bu sənəd tarixdə ilk dəfə olaraq iki nüvə supergücünün öz nüvə arsenalını azaltmağa razılaşdığı razılaşma kimi qiymətləndirilir.
1982-ci ildə Nyu-Yorkda keçirilən bu kütləvi nümayiş isə nüvə silahlarına qarşı qlobal hərəkatın ən mühüm hadisələrindən biri və ABŞ tarixinin ən böyük tərksilah aksiyası kimi tarixə düşüb.
