BAKI,VOA
1974-cü il iyulun 27-də ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının Hüquq Komitəsi ölkənin 37-ci prezidenti Riçard Niksonun impiçment olunmasını və vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tövsiyə edib. Bu qərar ABŞ siyasi tarixinin ən böyük qalmaqallarından biri hesab olunan Uotergeyt (Watergate) hadisəsinin kulminasiya nöqtəsi olub.
Qalmaqal necə başladı?
Uotergeyt qalmaqalı 1972-ci il iyunun 17-də Vaşinqton şəhərində Demokrat Partiyasının qərargahına edilən qanunsuz müdaxilədən sonra üzə çıxıb.
Hadisə ilə əlaqədar saxlanılan şəxslərin Ağ Evlə əlaqələrinin olduğu müəyyən edilib. Prezident Riçard Nikson əvvəlcə hadisə ilə əlaqəsinin olmadığını bəyan etsə də, sonradan administrasiyasının bir sıra yüksək vəzifəli əməkdaşlarının cinayətin gizlədilməsi cəhdində iştirak etdiyi məlum olub.
İstintaq zamanı həmçinin prezidentin seçki kampaniyası çərçivəsində qeyri-qanuni siyasi fəaliyyətlər və Ağ Evin "düşmənlər siyahısı" hazırladığı barədə məlumatlar ortaya çıxıb.
Gizli səs yazıları həlledici rol oynadı
1973-cü ilin iyulunda Nikson administrasiyasının keçmiş əməkdaşlarından biri prezidentin Oval kabinetdə apardığı söhbətlərin gizli şəkildə lentə alındığını açıqlayıb.
Nikson əvvəlcə bu yazıları təqdim etməkdən imtina edərək bunu prezident səlahiyyətləri və milli təhlükəsizliklə əsaslandırıb. Lakin məhkəmə qərarı ilə Ağ Ev lent yazılarının təqdim edilməsinə məcbur edilib.
Təhvil verilən materiallarda bəzi hissələrin silindiyi müəyyən olunsa da, sonradan açıqlanan əlavə yazılar prezidentin Uotergeyt hadisəsinin ört-basdır edilməsində rolunu göstərən mühüm sübutlar kimi qiymətləndirilib.
İmpiçment maddələri qəbul edildi
1974-cü ilin mayında Nümayəndələr Palatasının Hüquq Komitəsi Niksona qarşı rəsmi impiçment dinləmələrinə başlayıb.
İyulun 27-də prezidentə qarşı ilk impiçment maddəsi – ədalət mühakiməsinə mane olmaq ittihamı təsdiqlənib.
Bunun ardınca iyulun 29 və 30-da səlahiyyətdən sui-istifadə və Konqresə hörmətsizliklə bağlı daha iki impiçment maddəsi qəbul edilib.
Nikson istefa verdi
1974-cü il avqustun 5-də ABŞ Ali Məhkəməsinin qərarından sonra Nikson əlavə lent yazılarını təqdim edib. Yeni sübutlar onun qalmaqalın gizlədilməsində iştirakını daha da gücləndirib.
Avqustun 8-də Riçard Nikson televiziya vasitəsilə xalqa müraciət edərək istefa verdiyini elan edib.
O, ABŞ tarixində könüllü şəkildə vəzifəsini tərk edən ilk prezident olub.
Niksonun istefasından sonra vitse-prezident Cerald Ford prezident səlahiyyətlərini icra etməyə başlayıb. Ford 1974-cü il sentyabrın 8-də Niksonu prezidentliyi dövründə törətmiş ola biləcəyi cinayətlərə görə əfv edib. Bu qərar ABŞ-da geniş siyasi müzakirələrə səbəb olub.
ABŞ tarixində impiçment olunan prezidentlər
ABŞ tarixində indiyədək yalnız dörd prezidentə qarşı impiçment prosesi başlanıb:
Endryu Conson (1868)
Bill Klinton (1998)
Donald Tramp (2019 və 2021-ci illərdə iki dəfə)
Riçard Nikson isə impiçment prosesi tamamlanmadan əvvəl istefa verərək vəzifəsini tərk edib.
Tarixçilər Uotergeyt qalmaqalını ABŞ-da hüququn aliliyinin, hakimiyyət bölgüsünün və demokratik institutların fəaliyyətinin ən mühüm sınaqlarından biri kimi qiymətləndirirlər.
