BAKI,VOA
Hər il milyonlarla zəvvarın ibadət üçün üz tutduğu Məkkənin mərkəzində yerləşən Ərəfat dağı, sadəcə dini mərasimlərin mərkəzi deyil; eyni zamanda yer üzünün geoloji tarixinin canlı arxividir. Ərəfat dağı milyonlarla il əvvəl formalaşıb və bu gün hələ də onun qayaları qədim geoloji proseslərin izlərini daşıyır.
Ərəfat dağı haqqında aparılan son tədqiqatlar, Pakistanın kompüter və informasiya texnologiyaları institutunun Fizika şöbəsindəki Radiyasiya Fizikası laboratoriyasının alimləri tərəfindən reallaşdırılıb. Onlar bu dağın yaranmasının Böyük Qırmızı Dənizin meydana gəlməsi ilə əlaqəli böyük tektonik proseslərin bir hissəsi olduğunu ortaya çıxarıblar.
Zəvvarların üzərində dayandığı qayalar, ilk baxışda sadə və sakit görünür; lakin laboratoriya nümunələri bu qayaların “qranodiyorit” adlı dərin vulkanik mənşəli daş növünə aid olduğunu göstərir. Bu daşlar yerin daxili qatlarında lavalar yavaş-yavaş soyuduqda yaranır və mineralların kristalları ilə zəngin, möhkəm bir struktur əmələ gətirir. Tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, bu qayalarda kvars, feldispat və mika kimi tanınmış minerallar mövcuddur.
Alimlər Ərəfat dağı qayalarının yaşını müəyyən etmək üçün “spalnma yolları ilə tarixçə” adlı yüksək dəqiqlikli metoddan istifadə ediblər. Bu üsulda mineralların içindəki izolyasiya olunmuş uran elementlərinin radioaktiv parçalanma nəticəsində yarattığı mikroskopik izlər hesablanır. Hər bir iz, milyonlarla illik keçmişdə baş vermiş radioaktiv hadisəni əks etdirir və mineraldakı uran miqdarı ilə birgə daşın yaranma zamanını dəqiq müəyyən etməyə imkan verir.
Tədqiqat nəticələrinə görə, Ərəfat dağı qayaları təxminən 9 milyon il əvvəl, geoloji Miosen dövrünün sonlarına təsadüf edən zaman kəsiyində formalaşıb. Bu dövrdə qitələr fərqli mövqelərdə idi və tektonik qüvvələr Böyük Qırmızı Dənizin açılması və Ərəb yarımadasının Afrika qitəsindən ayrılması proseslərini tənzimləyirdi. Beləliklə, Ərəfat dağı yalnız dini məkan deyil, həm də yer üzünün geoloji tarixini qoruyan bir təbii sənəd rolunu oynayır.
Hazırkı dövrdə aparılan analizlər göstərib ki, Ərəfat dağı qayalarında təbii radioaktiv elementlər, o cümlədən uran, torium və kalium mövcuddur, lakin bu səviyyələr insan sağlamlığı üçün təhlükə yaratmır. Alimlər nəticəni beynəlxalq standartlarla müqayisə edərək təsdiqləyiblər ki, dağı əhatə edən təbii radiasiya səviyyəsi tamamilə təhlükəsizdir. Bu isə dağın geoloji və ekoloji əhəmiyyətini artırır, onu həm tarixi, həm də müasir dövr üçün önəmli bir təbiət abidəsi kimi göstərir.
Ərəfat dağı təkcə ibadət üçün bir məkan deyil; o, həm də geoloji elmin, ekoloji təhlükəsizliyin və tarixi proseslərin birləşdiyi nadir təbii obyektlərdən biridir. Bu tədqiqat, insanları həm təbiətin möcüzəsi ilə, həm də onun qorunmasının əhəmiyyəti ilə tanış edir.
