BAKI,VOA Azərbaycan İslam ensiklopediyası
Azərbaycanın orta əsrlər elm tarixində xüsusi yer tutan şəxsiyyətlərdən biri də Mahmud əl-Arranidir. Hülagülərin (İlhaniyyə) hakimiyyəti dövründə yaşamış əl-Arrani, dövrünün tanınmış filoloqu və ədəbiyyatşünası kimi şöhrət qazanmışdır. Onun elmi fəaliyyəti əsasən ərəb dilçiliyinin tədqiqi və klassik əsərlərin şərhi üzərində qurulmuşdur.
Elmi yaradıcılığı və şərh əsərləri
Mahmud əl-Arrani digər bir məşhur azərbaycanlı filoloq İbn Hacib Düveyninin fundamental əsərlərini dərindən təhlil etmiş və onlara geniş şərhlər yazmışdır. Onun ərəb dilinin qrammatikasına dair qələmə aldığı mühüm əsərləri aşağıdakılardır:
“Şərhü’ş-Şafiyyə fi’s-Sərf”: Ərəb dilinin morfologiyasına (sərf) dair yazılmış geniş həcmli şərhdir.
“Şərhü’l-Kafiyyə fi’n-Nəhv”: Ərəb dilinin sintaksisinə (nəhv) dair yazılmış elmi şərhdir.
Bu əsərlər dövrün dilçilik elminin inkişaf səviyyəsini göstərməklə yanaşı, əl-Arraninin ərəb dili qrammatikası sahəsindəki dərin biliklərindən xəbər verir.
Yaşadığı dövr və tarixi qeydlər
Mahmud əl-Arraninin dəqiq ölüm tarixi tarixi mənbələrdə qeyd olunmasa da, onun həyat dövrü haqqında bəzi mühüm ipucları mövcuddur. Məlumdur ki, o, hicri 734-cü ildə (miladi 1323-cü il) hələ həyatda idi. Bu fakt onun əsasən XIII əsrin sonu və XIV əsrin əvvəllərində yaşadığını və fəaliyyət göstərdiyini təsdiq edir.
Mənbə: Dosent Elnur Nəsirov/ Orta Əsrlərdə Yaşamış AZƏRBAYCANLI ALİMLƏR, fəqihlər, müfəssirlər, mühəddislər, mütəkəllimlər, ravilər, qarilər …
