BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İraqın qədim xalq yaradıcılığı nümunələrindən biri hesab edilən "husa" adlanan xalq nəğmələri və coşqulu şüarlar əsrlər boyu qəbilələrin tarixini, kimliyini və mənəvi dəyərlərini yaşadan mühüm mədəni irs kimi qorunub saxlanılıb. İslamdan əvvəlki dövrlərdən günümüzədək davam edən bu ənənə yalnız müxtəlif mərasimlərdə səsləndirilən sözlər toplusu deyil, həm də qəbilələrin keçmişini, qəhrəmanlıq salnaməsini və ictimai yaddaşını gələcək nəsillərə ötürən mühüm vasitə hesab olunur.
Qəbilə ağsaqqalları bildirirlər ki, "mühəvvil" adlanan xalq şairləri və ifaçıları qəbilələrin canlı yaddaşı rolunu oynayır. Onlar tarixi döyüşləri, igidlik nümunələrini, səxavət və həmrəylik kimi dəyərləri şeirlərlə yaşadır, eyni zamanda qəbilələrin yaşayış məntəqələri və sosial həyatı barədə məlumatları nəsildən-nəslə ötürürlər.
Onların fikrincə, bu ənənə yalnız İraq qəbilələrinə məxsus deyil. Tarix boyu müxtəlif xalqlar öz tarixlərini və milli yaddaşlarını qorumaq üçün şairlərdən və söz ustalarından istifadə ediblər. İslam tarixində də şairlərin mühüm rol oynadığı, sonrakı Əməvilər və Abbasilər dövründə bu ənənənin davam etdirildiyi, eləcə də İmam Hüseynin Kərbəla hadisəsinin poetik əsərlərdə geniş şəkildə əks olunduğu vurğulanır.
İraqın Meysan vilayətində bu ənənə bu gün də yaşamaqda davam edir. Bölgədə fəaliyyət göstərən xalq şairləri "husa"nı İraqın qədim irsinin ayrılmaz hissəsi hesab edir, müxtəlif poetik janrlarda əsərlər yaradır və bu sənəti ailə ənənəsi kimi gələcək nəsillərə ötürürlər. Onlar bildirirlər ki, bu irsin kökləri yüzilliklər əvvələ gedib çıxır və dini-tarixi hadisələrdə də onun izlərinə rast gəlinir.
"Husa" yalnız bir bölgə ilə məhdudlaşmır. Bu folklor ənənəsi İraqın cənubundan başlayaraq Əhvaz bölgəsinə və Orta Fərat ərazilərinədək geniş coğrafiyada yayılıb. Bununla yanaşı, müxtəlif bölgələrdə ifa üslubu, ritm və emosional təqdimat forması fərqlənir. Cənub bölgələrində daha coşqulu və kollektiv ifa üstünlük təşkil etdiyi halda, Orta Fərat bölgəsində mərasimlərin özünəməxsus xüsusiyyətləri müşahidə olunur.
Mütəxəssislər bu folklor nümunəsini iki əsas istiqamətə ayırırlar. Birincisi, toylar, yas mərasimləri, qonaqların qarşılanması və digər ictimai tədbirlərdə səsləndirilən "husa"dır. İkincisi isə vəfat etmiş şəxslərin xatirəsinə həsr olunan və anım mərasimlərində ifa edilən "ərzə" ənənəsidir.
Tarix boyu bu xalq nəğmələri insanların birliyini möhkəmləndirmək, döyüş ruhunu yüksəltmək və həmrəyliyi gücləndirmək məqsədilə də istifadə olunub. Xüsusilə 1920-ci il İraq üsyanı və ölkənin müxtəlif tarixi mərhələlərində xalq şairlərinin səsləndirdiyi nəğmələrin cəmiyyətin səfərbər olunmasına mühüm təsir göstərdiyi qeyd edilir.
Müasir dövrdə qloballaşma və yeni həyat tərzi bu ənənəyə müəyyən təsirlər göstərsə də, xalq arasında ona maraq tamamilə aradan qalxmayıb. Bir çox ailələr bu irsi qorumağa davam edir, uşaqlar isə həmin nəğmələri həm gündəlik həyatda, həm də sosial media platformalarında səsləndirirlər. Bununla yanaşı, gənc nəslin bir hissəsi daha çox müasir mədəniyyətə üstünlük verir.
Araşdırmalara görə, bu folklor nümunəsinin İraqda qorunan forması region üçün özünəməxsus xüsusiyyətlər daşıyır və eyni miqyasda qonşu ölkələrdə müşahidə edilmir.
Bu mədəni irsin formalaşması və yaşadılmasında qadınların da mühüm rolu olub. Tarixdə adı qalan qadın şairlər və xalq ifaçıları qəbilə həyatında, eləcə də müxtəlif ictimai və azadlıq hərəkatlarında ruh yüksəkliyi yaradan nəğmələr müəllifi kimi tanınıblar.
