BAKI, AzerVoice
Son illərdə geyim sektoru sürətlə dəyişib və bu dəyişiklik insanların alış-veriş davranışına ciddi təsir edib. “Fast fashion” (sürətli moda) sistemi sayəsində mağazalara tez-tez yeni kolleksiyalar gəlir, qiymətlər aşağı olur və insanlar ehtiyacdan çox geyim almağa başlayır. Bu vəziyyət həm şəxsi büdcəyə zərər verir, həm də ətraf mühit üçün ciddi problem yaradır.
Bunu AzerVoice-a açıqlamasında tanınmış stilist Ayaz Este deyib.
Problemin əsas qaynağı geyimlərin uzunömürlü istifadə üçün deyil, qısa müddətli istehlak üçün hazırlanmasıdır. Ucuz qiymət və “trend” təzyiqi insanlarda belə bir fikir yaradır: köhnə geyim artıq dəyərsizdir və yenisi mütləq alınmalıdır. Halbuki araşdırmalar göstərir ki, bir çox geyim çox az geyinildikdən sonra istifadəsiz qalır və ya tullantıya çevrilir. Bu isə istehsalda su, enerji və xammal sərfiyyatını artırır, eyni zamanda tullantı problemini böyüdür.
İnsanların bu davranışı davam etdirməsinin bir neçə səbəbi var. Birincisi psixoloji faktordur: alış-veriş insana qısa müddətli rahatlıq və məmnunluq hissi verir. İkincisi sosial faktordur: sosial media, trend axını və ətraf mühitin təsiri insanı yenilənməyə məcbur edir. Üçüncüsü iqtisadi faktordur: keyfiyyətli və davamlı geyimlər baha görünür, ucuz geyimlər isə daha əlçatan seçim kimi qəbul edilir.
Bu problemin həlli təkcə “az al” tövsiyəsi ilə bitmir. Elmi yanaşmaya görə daha effektiv həll maarifləndirmə və seçim mədəniyyətinin dəyişməsidir. İnsanlar geyim istehsalının ətraf mühitə təsiri barədə daha aydın məlumat almalı, etiketlərdə parça tərkibi və davamlılıq göstəriciləri daha şəffaf göstərilməlidir. Eyni zamanda alış-verişdə trend geyimlərdən çox baza geyimlərə üstünlük verilməlidir. Çünki baza geyimlər daha uzun müddət istifadə olunur və dolabın daha sistemli qurulmasına kömək edir.
Nəticə olaraq, fast fashion problemi təkcə moda məsələsi deyil, istehlak davranışının problemidir. İnsanlar daha planlı, daha keyfiyyətli və uzunömürlü seçim etdikdə həm pul itkisi azalır, həm də ətraf mühitə vurulan zərər minimuma enir. Davamlı geyim mədəniyyəti artıq sadəcə trend yox, gələcək üçün zəruri yanaşmadır.
