BAKI,AzerVoice
Dünyada milyonlarla insan hörümçəklərə qarşı qeyri-adi dərəcədə güclü qorxu hissi - araxnofobiya ilə yaşayır. Elmə görə bu, spesifik fobiya növüdür və insanın hörümçəkləri, hətta onların şəkillərini və ya adını belə gördükdə panik və narahatlıq keçirməsi ilə xarakterizə olunur.
Araxnofobiya qədim dövrlərdən mövcuddur. Hörümçəklər tarix boyu zəhər, təhlükə və ölüm simvolu kimi qəbul edildiyi üçün bu qorxu insanın təbiətində instinktiv kök salmış hesab olunur.
Elmi ədəbiyyatda “aracnophobia” termini ilk dəfə XIX əsrin sonlarında psixologiyanın formalaşma dövründə qeyd olunub. XX əsrdə Ziqmund Freyd bu fobiyanı uşaqlıq travmaları ilə əlaqələndirmiş, müasir alimlər isə onu evolyusion qorxu mexanizmi kimi izah etmişlər.
Kimlərdə daha çox müşahidə olunur
Araşdırmalar göstərir ki, araxnofobiya qadınlarda kişilərə nisbətən 2–3 dəfə daha çox rast gəlinir. Əksər hallarda qorxu uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə başlayır və illər keçdikcə güclənə bilər.
Fobiya həmçinin emosional və təbiət hadisələrinə qarşı həssas insanlarda, eləcə də ailə üzvlərində eyni qorxuya sahib olanlarda daha çox müşahidə olunur. Psixoloqlar bunu öyrənilmiş davranış forması kimi qiymətləndirirlər.
Əlamətləri və təsirləri
Araxnofobiyanın simptomları həm psixoloji, həm də fizioloji formada özünü göstərir. Hörümçək görəndə və ya onun haqqında düşünəndə insanlarda bu əlamətlər müşahidə edilir:
Güclü qorxu və təşviş hissi;
Ürəkdöyünmə, titrəmə, tərləmə;
Nəfəs darlığı, başgicəllənmə, ürəkbulanma;
Qaçmaq və gizlənmək istəyi;
Hörümçəklərin ola biləcəyi yerlərdən uzaq durmaq meyli.
Uşaqlarda və gənclərdə bu qorxu bəzən panik atak və yuxu pozğunluqları ilə nəticələnir.
Yaranma səbəbləri
Mütəxəssislər araxnofobiyanın yaranmasını bir neçə amillə izah edirlər:
1.Uşaqlıq travması - hörümçək tərəfindən dişlənmə və ya qorxudulma hadisəsi;
2.Ailə və ətraf mühitin təsiri - başqalarının qorxu davranışını görmək;
3.Mədəni faktorlar - filmlər və mediada hörümçəklərin qorxunc obraz kimi təqdim olunması;
4.Evolyusion səbəblər - insan beyninin təhlükəli canlılara qarşı təbii qorunma instinkti.
Psixoloqlar bildirirlər ki, araxnofobiya müalicə edilə bilən psixoloji pozğunluqdur. Ən geniş istifadə olunan metodlar bunlardır:
Koqnitiv davranış terapiyası (KDT) - qorxunu doğuran düşüncələrin dəyişdirilməsi;
Ekspozisiya terapiyası - insanın tədricən hörümçəklərlə təmas qurmağa alışdırılması;
Dərman müalicəsi - panik və narahatlıq simptomlarının azaldılması üçün;
Rahatlama və nəfəs texnikaları - stresin idarə olunması məqsədilə tətbiq edilir.
Müasir tədqiqatlara görə, dünyada insanların təxminən 3-5 faizi araxnofobiyadan əziyyət çəkir. Uzunmüddətli terapiya və düzgün yanaşma ilə bu fobiyadan tam azad olmaq mümkündür.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, qorxunun öhdəsindən gəlməyin əsas yolu onu tanımaq, qəbul etmək və mərhələli şəkildə üzərində işləməkdir.
