BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
2025-ci ilin başa çatması fonunda dünyada baş verən siyasi, hərbi və iqtisadi proseslər qlobal nizamın ciddi şəkildə sarsıldığını göstərir. İlin sonuna yaxın sürətlənən diplomatik təşəbbüslər, münaqişə zonalarında yeni hərbi planlamalar və böyük güclərin açıq rəqabəti beynəlxalq münasibətlər sistemində dərin dəyişikliklərin başlanğıcına işarə edir.
Vaşinqtonun selektiv “sülh” təşəbbüsləri
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunu qəbul etməsi və Qəzza ilə bağlı “ikinci mərhələ”nin müzakirəsi Vaşinqtonun bəzi münaqişələri bağlamaq, digərlərini isə dərinləşdirmək niyyətini açıq şəkildə ortaya qoydu. Eyni yanaşma Trampın Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə Rusiya–Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətində apardığı danışıqlarda, eləcə də Asiyanın bəzi bölgələrində davam edən gərginliklərdə özünü göstərdi.
Latın Amerikası və Qərbdə təzyiq siyasəti
Bununla paralel olaraq ABŞ administrasiyası Latın Amerikasında sərt təsir mexanizmlərini işə saldı. Venesuelanın dəniz və hava mühasirəsi, Honduras və Argentinada seçki proseslərinə açıq müdaxilələr, Kolumbiya, Ekvador və Salvador kimi ölkələrdə siyasi balansın dəyişdirilməsi cəhdləri Vaşinqtonun hegemon mövqeyini qorumaq üçün daha aqressiv metodlara üstünlük verdiyini göstərdi.
Qərb dünyasında isə Kanada və Danimarkaya təzyiqlər, Çinə qarşı ticarət müharibəsi, Tayvana hərbi dəstək və çoxsaylı ölkələrə tətbiq edilən sanksiyalar bu xəttin davamı kimi qiymətləndirilir.
İsrailin cəzasızlıq modeli və regional nəticələr
Tramp administrasiyasının siyasəti İsrailin faktiki cəzasızlığını möhkəmləndirdi. Bu, Qəzza və İordan çayının qərb sahilində hərbi əməliyyatların genişlənməsində, Sudanda silahlı qrupların törətdiyi qırğınlarda, Yəməndə separatçı qüvvələrin möhkəmlənməsində, İsrailin “Somaliland”ı tanımasında və Suriyanın cənubunda ayrılıqçı meyllərə verilən dəstəkdə aydın şəkildə hiss olundu.
Körfəz və Qırmızı dənizdə yeni düzülüşlər
İlin son günlərində Səudiyyə Ərəbistanının Yəmən istiqamətində atdığı addımlar və BƏƏ-nin hərbi qüvvələrini geri çəkməsi Körfəz və Qırmızı dəniz regionunda yeni siyasi- hərbi konfiqurasiyaların formalaşdığını göstərdi. Bu proseslərin Sudanda, Liviyada və Suriyada da yeni balanslar yaradacağı istisna edilmir.
Fələstin amili və qlobal reaksiyalar
2025-ci il ərzində Fələstin məsələsi beynəlxalq gündəmin mərkəzində qalmaqda davam etdi. BMT Baş Assambleyasında qəbul edilən qərarlar, Beynəlxalq Ədalət və Beynəlxalq Cinayət Məhkəmələrinin İsrail rəsmilərinə qarşı hüquqi prosesləri, Avropa ölkələrinin Fələstini tanıması və dünya miqyasında davam edən etiraz aksiyaları bu məsələnin qlobal xarakter aldığını göstərdi.
Akademik mühitdən mədəniyyət sahəsinə, siyasətdən ictimai hərəkatlara qədər geniş spektrdə Fələstinə dəstək tendensiyası formalaşdı.
Analitiklərin fikrincə, 2025-ci ilin yekunları köhnə dünya nizamının tədricən dağılmaqda olduğunu və yeni güc balanslarının formalaşdığını göstərir. Bu prosesdə Fələstin məsələsi təkcə regional münaqişə deyil, həm də qlobal vicdan və beynəlxalq hüquq sınağına çevrilib.
