BAKI,VOA Analirik Təhlil Mərkəzi
Bir aydan artıqdır davam edən müharibə dövründə ABŞ və İsrailin hava hücumlarına cavab olaraq atılan İran raketləri Körfəz ölkələrinin limanlarını, hava limanlarını, elektrik stansiyalarını, iqtisadi obyektlərini və mülki turizm mərkəzlərini hədəf alıb. Maraqlıdır ki, İranın öz "ideoloji düşməni" elan etdiyi İsrailə qarşı zərbələri daha məhdud və ehtiyatlı xarakter daşıyır.
İranın cavab zərbələrinin xarakterini izləyən qeyri-rəsmi statistikaya görə, Tehranın "özünümüdafiə" adı altında atdığı raket və PUA-ların təxminən 85 faizi Körfəz ölkələrinin mülki infrastrukturuna yönəlib. İsrailə atılan raketlərin payı isə indiyədək 15 faizi keçməyib.
Tehranın "Müqavimət" maskası və reallıq
Bu rəqəmlər İran rejiminin "müdafiə" prioritetinin qonşu ölkələrin sabitliyini pozmaq üzərində qurulduğunu sübut edir. Eyni zamanda, bu vəziyyət rejimin onilliklər boyu öz legitimliyini üzərində qurduğu "sionist-amerikan layihəsinə qarşı müqavimət" ritorikasının riyakarlığını ifşa edir. Hərbi nöqteyi-nəzərdən bu davranış strateji qazanc gətirən hərbi hədəflər əvəzinə, mülki infrastrukturu vurmaqla emosional zorakılıq nümayiş etdirən "ibtidai müdafiə instinkti" kimi qiymətləndirilir.
Yandırılmış torpaq: Qonşudan qisas almaq
İran rejimi meydanda düşmənlə üz-üzə gələ bilmədikdə, çıxış yolunu yaxın qonşularından öz evlərində qisas almaqda — "yandırılmış torpaq" siyasətində görür. Rejim öz daxili böhranları sıxdıqda, bölgədə süni gərginliklər yaradaraq münaqişə zonalarını genişləndirməyi özü üçün xilas kəməri hesab edir. Bu siyasət təkcə qonşu ölkələrə baha başa gəlmir, həm də İranın struktur böhranının və siyasi çıxılmazlığının ən bariz ifadəsidir.
Hazırkı "yandırılmış torpaq" siyasəti İrandakı idarəetmə böhranını da əks etdirir. Qərar qəbulu mərkəzlərinin vurulması, yüksək rütbəli komandirlərin suiqəsdləri və yüksək texnologiyalar vasitəsilə təhlükəsizlik sisteminin deşilməsi hakimiyyət piramidasında dərin çatlar yaradıb. Artıq vahid və mütəşəkkil bir qərar mərkəzi yoxdur; meydanda qalan "sağ qalanlar" qrupu nəzarəti itirdikləri şəraitdə öz acizliklərini kor-koranə eskalasiya ilə kompensasiya etməyə çalışırlar.
Digər tərəfdən, ABŞ və İsrail də İrana qarşı eyni "yandırılmış torpaq" siyasətini tətbiq edir Belə ki ,İranda infrastrukturun hədəf alınması ölkəni fəlakətli iqtisadi uçuruma sürükləyib. Xəzər sahilindəki Astaradan tutmuş Körfəzdəki Buşəhr və Bəndər Abbasa qədər bütün strateji limanlar fəaliyyətini dayandırıb. Raket zərbələri bütün vilayətlərdə mülki enerji mərkəzlərini, su və elektrik təminatını, yanacaq çənlərini sıradan çıxarıb.
Hörmüz boğazı böhranı ilə birlikdə dövlət gəlirləri tarixi minimuma düşüb və İran xalqının gündəlik iqtisadi həyatı iflic olub.
Müharibənin bu mənzərəsi qəribə bir paradoksu ortaya qoyur: ABŞ və İsrail İrana qarşı "yandırılmış torpaq" siyasəti apardığı halda, İran rejimi bu sahəni öz qonşularına doğru genişləndirir. Bu qarşılıqlı fəaliyyət "müharibə üçlüyü"nün (Vaşinqton, Təl-Əviv və Tehran) metodlarının eyniliyini üzə çıxarır.
Zahirən tərəflər arasında kəskin münaqişə görünsə də, dərində məqsədlərin kəsişdiyi və ya gizli bir razılığın olduğu təəssüratı yaranır. Bu "müharibə oyunu" sonunda tək bir nöqtədə birləşir: Körfəz ölkələrinin iqtisadiyyatını zəiflətmək, nəsillər boyu böyük zəhmətlə qurulmuş mülki, şəhər və sivilizasiya infrastrukturunu məhv etmək.
