BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Pakistanın İran müharibəsinin dayandırılması istiqamətində vasitəçi rolunu üzərinə götürməsi beynəlxalq aləmdə geniş diplomatik rəğbətlə qarşılanıb. Bu addımın İslamabada müəyyən iqtisadi üstünlüklər qazandıra biləcəyi düşünülsə də, ekspertlər bu faydaların ölkə iqtisadiyyatının köklü problemlərini həll edib-etməyəcəyini sual altına alırlar.
Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif və ordu komandanı Asim Münir İran ilə ABŞ arasında keçirilən danışıqlarda iştirak edərək münaqişənin dayandırılması prosesində mühüm rol oynayıblar. Bu vasitəçilik Pakistanın son illərdə beynəlxalq siyasətdə əldə etdiyi ən mühüm diplomatik uğurlardan biri hesab olunur.
Münaqişə tərəfləri və bir sıra dünya liderləri Pakistanın bölgədə sabitliyin təmin olunmasına verdiyi töhfəni yüksək qiymətləndiriblər. Xüsusilə Hörmüz boğazının uzun müddət bağlı qalmasının qarşısının alınması qlobal enerji bazarları və dünya iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Diplomatik uğur və beynəlxalq nüfuz
Pakistanın vasitəçilik fəaliyyəti ona beynəlxalq səviyyədə əlavə nüfuz qazandırıb. Analitiklər hesab edirlər ki, bu nüfuz gələcəkdə iqtisadi və siyasi əməkdaşlıqların genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Pakistan regionda sabitlik yaradan və tərəflər arasında dialoqu təşviq edən ölkə kimi qəbul edilməyə başlayıb. Bu isə xarici investorların ölkəyə baxışına müsbət təsir göstərə bilər.
Pakistan iqtisadiyyatının mövcud vəziyyəti
250 milyondan çox əhalisi olan Pakistan uzun illərdir iqtisadi qeyri-sabitliklə mübarizə aparır. Dünya Bankının son məlumatlarına görə, ölkənin ümumi daxili məhsulu 371 milyard dollar təşkil edir. İqtisadi artım tempi təxminən 3 faiz səviyyəsində qalıb, inflyasiya isə 12,6 faizə çatıb.
Pakistan iqtisadiyyatının əsas problemləri vergi daxilolmalarının aşağı səviyyədə olması, xarici borcların sürətlə artması, beynəlxalq maliyyə qurumlarından asılılığın davam etməsi, ixrac potensialının zəifliyi, dövlət büdcəsində yüksək kəsir, gəlirlərin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi kimi problemlərdir.
Məhz bu problemlər səbəbindən Pakistan dəfələrlə Beynəlxalq Valyuta Fondundan maliyyə dəstəyi almağa məcbur olub.
Vasitəçiliyin mümkün iqtisadi dividendləri
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Pakistan əldə etdiyi diplomatik nüfuzu iqtisadi üstünlüklərə çevirmək imkanına malikdir.
Bu üstünlüklər bəziistiqamətlərdə özünü göstərə bilər.
İranla ticarətin genişlənməsi
İrana tətbiq olunan məhdudiyyətlərin yumşaldılması Pakistan üçün yeni ticarət imkanları yarada bilər. Xüsusilə Bəlucistan bölgəsi üzərindən sərhəd ticarətinin genişlənməsi hər iki ölkənin iqtisadi əlaqələrinə müsbət təsir göstərə bilər.
Körfəz ölkələrindən investisiyaların artması
Pakistanın bölgədə sabitlik yaradan ölkə kimi qəbul olunması Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və digər körfəz dövlətlərindən yeni sərmayələrin cəlb edilməsinə şərait yarada bilər.
Qərb bazarlarına daha rahat çıxış
Beynəlxalq nüfuzun artması Pakistanın Avropa və Şimali Amerika bazarlarına çıxışını asanlaşdıra bilər. Xüsusilə tekstil məhsulları və informasiya texnologiyaları xidmətləri sahəsində yeni imkanlar yarana bilər.
Enerji və infrastruktur layihələri
Regionda sabitliyin möhkəmlənməsi enerji daşımaları, nəqliyyat dəhlizləri və iri infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsini sürətləndirə bilər.
ABŞ və Qərblə münasibətlərdə yeni mərhələ
Analitiklərin fikrincə, Pakistanın vasitəçilik fəaliyyəti ABŞ və digər Qərb ölkələri ilə münasibətlərin inkişafına da müsbət təsir göstərə bilər.
Böyük Britaniya rəsmiləri artıq Pakistanla iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarından danışırlar. Bu isə gələcəkdə ticarət əlaqələrinin və qarşılıqlı investisiyaların artmasına səbəb ola bilər.
Bununla belə, hələlik bu diplomatik uğurun birbaşa maliyyə dəstəyi və ya yeni güzəştlərlə nəticələnəcəyinə dair konkret əlamətlər müşahidə olunmur.
Şərq və Yaxın Şərq bazarlarına inteqrasiya imkanları
Ekspertlər hesab edirlər ki, Pakistanın ən böyük qazancı Yaxın Şərq regionunda daha fəal iqtisadi iştirakçıya çevrilmək ola bilər.
Bu proses regional ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın artması, enerji layihələrinin inkişafı, texnologiya və sənaye sahəsində yeni tərəfdaşlıqların qurulması kimi istiqamətlərdə özünü göstərə bilər.
Beləliklə, Pakistan həm Şərq, həm də Qərb ölkələri ilə daha balanslı iqtisadi əlaqələr qura bilər.
Ekspertlərin xəbərdarlığı
Bir çox iqtisadçı hesab edir ki, diplomatik uğurlar iqtisadi problemlərin həlli üçün kifayət deyil.
Mütəxəssislərin fikrincə, Pakistan əsas diqqəti təhsil və elmi inkişaf, texnologiya transferi, ixrac potensialının artırılması, istehsalın səmərəliliyinin yüksəldilməsi, regional iqtisadi inteqrasiyanın gücləndirilməsi, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi kimi sahələrə yönləndirməlidir.
Onların qənaətinə görə, qısamüddətli maliyyə yardımları iqtisadi problemləri müvəqqəti olaraq yüngülləşdirsə də, uzunmüddətli inkişaf yalnız struktur islahatları hesabına mümkün olacaq.
Keçmiş təcrübə nə göstərir?
2001-ci ildə baş verən hadisələrdən sonra Pakistan ABŞ-ın bölgədəki əsas tərəfdaşlarından birinə çevrilmişdi. Bu əməkdaşlıq nəticəsində ölkə borcların yenidən strukturlaşdırılması və beynəlxalq maliyyə dəstəyinin artırılması kimi imkanlar əldə etmişdi.
Lakin sonrakı illər göstərdi ki, xarici dəstək iqtisadiyyatın struktur problemlərini həll etməyə kifayət etmir. İqtisadi dayanıqlılıq yalnız daxili islahatlar və istehsal potensialının gücləndirilməsi hesabına təmin edilə bilər.
