Prezident Əbdülfəttah əs-Sisinin Misirdə geniş şəkildə “Oktagon” (Səkkizbucaqlı) kimi tanınan yeni Strateji Komandanlıq Qərargahının açılışını etməsi, Misir dövlətinin yaxın keçmişindəki iğtişaşlardan çıxardığı bəzi dərslərin xülasəsidir. Bu addım həmçinin ölkənin dəyişkən regional mühitlə, alətləri və qaydaları sürətlə yenilənən müasir müharibələrlə mübarizə strategiyasındakı rəsmi transformasiyanı əks etdirir.
Dəyəri milyardlarla dollar qiymətləndirilən bu layihə, borc yükü altında əzilən bir ölkədə bəziləri tərəfindən “israfçılıq” və “dəbdəbə” kimi kəskin tənqid olunsa da, onun dizaynı və miqyası sadəcə tikinti ölçülərini aşan böyük bir iddiaya işarə edir.
Kompleks öz adını memarlıq quruluşundan götürür; belə ki, o, hər biri səkkizbucaqlı formada olan səkkiz xarici binadan ibarətdir. 22 min akr ərazini əhatə edən bu mərkəz dünyanın ən böyük rəsmi müdafiə obyekti kimi xarakterizə olunub.
İyulun 4-də Sisinin korteji, səhranın qızmar istisində onlarla motosikletin müşayiəti ilə irəliləyirdi. Kortejin üzərində isə kino kadrını xatırladan şəkildə iki ədəd “Apache” helikopteri uçurdu.
Avtomobildən düşən Sisinin qeyri-adi olaraq hərbi geyimdə görünməsi, açılışını etməyə hazırlaşdığı obyektin xüsusiyyəti və onun birbaşa dövlətin suveren sahəsinin mərkəzində yerləşməsi barədə aydın bir mesaj daşıyırdı. Hərbi ekspertlərin fikrincə, bu geyim həm də yeni kompleksin ənənəvi hərbi taktikalarla yanaşı (bəzən də onların alternativi kimi) kiberhücumların, maneələrin və informasiya müharibələrinin əhəmiyyətinin artdığı regional kontekstdə Misir dövləti üçün sonuncu və ən qabaqcıl müdafiə xətti kimi dizayn edildiyini göstərirdi.
Strateji doktrinada rəsmi keçid
Səkkizbucaqlı formalı səkkiz xarici bina Misir Silahlı Qüvvələrinin bölmələrini simvolizə edir. Bu binalar iki əsas komandanlıq mərkəzini əhatə edir və onlarla xüsusi keçid yolları şəbəkəsi vasitəsilə birləşir. Kompleksin memarlığında nizam-intizamı, rəsmi davamlılığı və mədəni simvolları əks etdirmək üçün qədim Misir və İslam elementlərindən rəsmi surətdə istifadə olunub.
Kompleks 13 operativ və loqistik zonadan ibarətdir ki, bura sığınacaqlar və yeraltı obyektlər daxildir. Bütün bu ərazilərin rəsmi mühafizəsini Misir Respublika Qvardiyası həyata keçirir.
Hərbi analitiklərin fikrincə, kompleks hərbi əməliyyatları və böhranları idarə etmək, xüsusən də kritik anlarda kəşfiyyat məlumatlarını vahid mərkəzdə toplamaq üçün dayanıqlı və vahid milli komandanlıq mərkəzi olaraq layihələndirilib. Onun inşası yaxın keçmişin dərslərindən, hazırkı reallığın təzyiqlərindən və Qahirənin gələcək illərdə bölgənin hansı vəziyyətdə olacağına dair proqnozlarından formalaşan Misir hərbi doktrinasındakı rəsmi transformasiyanı ortaya qoyur.
Misir Silahlı Qüvvələrinin Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş rəisi general Nəsr Səlim bildirib ki, kompleksin açılışı Misirin öz hərbi əməliyyatlarını planlaşdırma üslubunda böyük bir keçiddir və onu reaktiv deyil, qabaqlayıcı rəsmi müstəviyə keçirir.
O, “Al-Majalla“ya verdiyi müsahibədə əlavə edib ki, bu transformasiya Misir ordusuna gələcəkdə daha effektiv kiberəməliyyatlar həyata keçirməyə kömək edəcək.
Yeni kompleksin açılışı Qırmızı dəniz, Qəzza, Sudan və Afrika Buynuzundakı regional gərginliyin hələ də yüksək həddə olduğu və yeni eskalasiyalara hamilə olduğu bir vaxta təsadüf edir. Kompleks daha sürətli və əlaqələndirilmiş cavab tədbirlərini təmin etmək, habelə öz miqyası, texnoloji imkanları və institusional möhkəmliyi ilə dövlətin rəsmi gücünü nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır. Ekspertlərdən biri hesab edir ki, bu layihə Misiri şəbəkə mərkəzli müharibə doktrinasını qəbul etməyə doğru sövq edir.
Keçmişdən çıxarılan dərslər
Sisi “Oktagon”un adını ilk dəfə 2019-cu ildə çəkmiş və bu yeni obyekti mərhum prezident Hüsnü Mübarəkə qarşı 2011-ci ildə baş verən inqilab zamanı yaşanan iğtişaşların təkrarlanmasının qarşısını almaq səylərinin bir hissəsi kimi təqdim etmişdi. Belə ki, həmin inqilab zamanı dövlət binalarına, xüsusən də Qahirənin mərkəzindəki Daxili İşlər Nazirliyinə, polis bölmələrinə, əsas həbsxanalara və yerli idarəetmə orqanlarına hücumlar baş vermiş, nəticədə dövlət təsisatları iflic olmuş və öz funksiyalarını yerinə yetirə bilməmişdi.
İyulun 4-də hökumət rəsmiləri, hərbi rəhbərlər və media nümayəndələri qarşısında çıxış edən Sisi, 2012 və 2013-cü illərdə islamçıların Qahirənin cənubundakı Ali Konstitusiya Məhkəməsini və paytaxtın şimal-mərkəzindəki Müdafiə Nazirliyinin binasını mühasirəyə almasını xatırlatdı.
Bu faktları rəsmi olaraq xatırlatmaqla Misir prezidenti yeni kompleksin yaradılmasının arxasında duran əsas səbəbi açıqladı. Analitiklər hesab edirlər ki, həmin hadisələr dövlətin və hökumətin strateji komandanlığını sıx məskunlaşmış və min ildən çox tarixi olan Qahirə şəhərinin kənarına köçürmək zərurətini ortaya qoyur.
Misir Müdafiə nazirinin keçmiş müavini general Əli Hifzi qeyd edib ki, paytaxtdakı demoqrafik dəyişikliklər onu dövlət işlərini idarə edən qurumların, xüsusən də təhlükəsizlik və müdafiə orqanlarının qərargahlarına ev sahibliyi etmək üçün yararsız hala salıb.
“Bu qurumların paytaxtdan kənara köçürülməsi onları qoruyur və işlərinin heç bir maneə olmadan davam etməsini təmin edir.”-deyə Hifzi deyib.
O əlavə edib ki, eyni məntiq birinci mərhələsinin dəyəri indiyədək 58 milyard dollara çatan Yeni İnzibati Paytaxt layihəsinə də rəsmi olaraq şamil edilir. Onun fikrincə, dövlət planlaşdırıcıları sadəcə olaraq mühüm qurumların hücumlardan və mühasirədən qorunan, əhalinin sıx olduğu yerlərdən uzaq olan mühafizəli zonalarda yerləşməsini istəyirlər.
2011-ci il inqilabı zamanı dövlət təsisatlarının fəaliyyətini dayandırması Misir təhlükəsizliyi üçün ağır nəticələrə yol açdı; belə ki, bu boşluqdan istifadə edən yüzlərlə silahlı Qəzzadan Sinaya sızdı. Misir həbsxanalarına edilən hücumlardan sonra aralarında islamçıların da olduğu minlərlə məhbus qaçdı və bu silahlılar 2014-cü ildə “İŞİD” terror təşkilatına birləşən və Sinada “islam xilafəti” qurmağa çalışan terror qruplaşmasının ilk rəsmi nüvəsini formalaşdırdılar.
Misirə Sinadakı İŞİD-in bu qolunu darmadağın etmək üçün on ildən çox vaxt və nəhəng rəsmi resurslar tələb olundu.
Yeni kompleks Misir dövlətinin əsas rəsmi “sinir sistemi mərkəzi” hesab olunur. Onu səhranın dərinliyində inşa etməklə misirli strateqlər, Yeni İnzibati Paytaxtın Qahirənin mərkəzindən olan təxminən 65 kilometrlik məsafəsindən istifadə edərək təhlükəsiz bufer zonası yaratdıqlarına inanırlar.
Kompleks nəzarət altında olan giriş nöqtələrinə, mülki və hərbi hərəkətliliyin dəqiq şəkildə ayrılmasına malikdir ki, bu da Misir rəhbərliyinin ən ağır şərtlərdə belə hərəkətini və rəsmi rabitəsini rəsmən təmin edir. O, həmçinin idarəetmənin yüksək səviyyədə mərkəzləşdirilməsini və məlumat axınını təmin edir ki, bu da qərarların daha sürətli və minimal gecikmə ilə qəbul edilməsinə imkan verir, qərar qəbul edənlərə yüksək sürətli rəqəmsal koordinasiya imkanı verir.
Eyni zamanda, mövcud qərargahlar şəbəkəsi, o cümlədən Müdafiə Nazirliyinin köhnə binaları real dərinlik və ehtiyat rəsmi davamlılıq xətti rolunu oynayır.
Misir bu yeni obyektin dizaynı və icrasında regional dəyişikliklərdən və müharibə üslublarının təkamülündən də dərslər çıxarır. Bölgə artıq ənənəvi, qeyri-nizami və kiber müharibələri, habelə dezinformasiya, iqtisadi manipulyasiya və təxribat alətlərini özündə birləşdirən hibrid müharibələrin yeni rəsmi reallığa çevrildiyi geniş risk zonasına çevrilib.
“Müharibələr artıq sadəcə ordular və ənənəvi silahlar ətrafında getmir.”- deyə, Misir Parlamenti Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri general İbrahim Əl-Məsri bildirib
O, “Al-Majalla”ya verdiyi açıqlamada əlavə edib ki, müasir müharibələr əsasən dövlətlərə kiberhücumlar vasitəsilə öz rəqiblərini iflic etməyə və onların infrastrukturunu məhv etməyə kömək edən qabaqcıl rəsmi texnologiyalara əsaslanır.
Son regional müharibələrdən, xüsusən də ABŞ-İsrailin İrana qarşı müharibəsindən çıxarılan dərslər, böyük ehtimalla kompleksin dizaynında əsas götürülən rəsmi baxışın doğruluğunu sübut etdi.
Belə ki, elektron və kəşfiyyat sızmaları həmin müharibədə həlledici rol oynayaraq komandanlıq sistemlərini iflic etdi və İran rejiminin nüfuzlu şəxslərinin, o cümlədən nüvə alimlərinin, yüksək rütbəli hərbi rəhbərlərinin və nəhayət inqilabın “Ali Rəhbəri” Əli Xameneinin sürətli sui-qəsdlərlə öldürülməsinə gətirib çıxardı.
Bu təcrübə strateji hazırlığın olmamasının bu əsrin ən böyük rəsmi təhlükələrindən biri olduğunu göstərir.
