Səudiyyə Ərəbistanının Ər-Riyad bölgəsində yerləşən Əl-Davadmi ərazisindəki Əl-Sidriyə tarixi abidəsində bu yaxınlarda aşkar edilən Kufi xətti ilə yazılmış erkən İslam yazıları əsl tarixi xəzinə hesab olunur. Bu tapıntılar əsrlər əvvəlki gündəlik həyatın sənədləşdirilməsi prosesi ilə yanaşı, qədim ərəb əlifbasının struktur xüsusiyyətlərini öyrənmək baxımından böyük elmi əhəmiyyət kəsb edir.
ArabAZ xəbər verir ki, Kral Səud Universitetinin qədim tarix üzrə professoru və mədəni irs eksperti, professor Səlma Məhəmməd Hosavi aşkar edilmiş qədim kitabələrə dair mühüm elmi faktları açıqlayıb.
Aşkar edilən yazı təxminən 115×60 santimetr ölçüdə olan bir qaya parçası üzərinə həkk edilmiş üç sətirdən ibarətdir. Kitabədə rəsmi olaraq bu dua yer alıb: “Allahım, Nəzzal ibn Hüseyni və bunu oxuyan şəxsi bağışla, Amin.”
Professor Hosavi bildirib ki, yazının bilavasitə “Allahım” (Allahummə) ifadəsi ilə başlaması erkən İslam cəmiyyətində fərdlərin həm özləri, həm də valideynləri üçün əfv diləmək və mətni oxuyan hər kəsi bu duaya şərik etmək mədəniyyətini göstərir. Bu detal erkən müsəlman cəmiyyətinə xas olan qarşılıqlı həmrəylik və şəfqət dəyərlərini rəsmən əks etdirir.
Hicri təqvimlə ikinci əsrə (miladi 8-ci əsrə) aid edilən bu yazı fərdi xatirə kitabəsi kimi təsnif edilir. Müəllifin öz adını və atasının adını qoşa qeyd etməsi, o dövrün ərəblərində şəxsiyyətin ata xətti (nəsil şəcərəsi) ilə müəyyən edilməsinə verilən önəmi və həmin dövrdə populyar olan adları rəsmən sübut edir. Hosavinin fikrincə, yazının müəllifi həmin ərazidə çalışan bir işçi, yaxud ordan keçən bir tacir və ya müsafir ola bilər. Çünki Mərkəzi Ərəbistan qədim dövrlərdə karvan yollarının kəsişməsində yerləşirdi.
Ərəb kitabələri gündəlik həyatı sənədləşdirmək üçün ən etibarlı mənbələr sayılır. Çünki qədim Misir və ya Roma kimi yalnız böyük siyasi-hərbi hadisələrə fokuslanan sivilizasiyalardan fərqli olaraq, burada sıravi insanlar öz şəxsi təcrübələrini, inanclarını və adlarını birbaşa qaya daşlarına həkk edirdilər.
Kufə şəhərindən başlayan sənət: Kufi xətti
Kufi xətti ən qədim ərəb-İslam xətt növlərindən biridir. Bu xətt miladi 638-ci ildə Xəlifə Ömər ibn əl-Xəttabın dövründə, sərkərdə Səd ibn Əbi Vəqqas tərəfindən təməli qoyulmuş İraqın Kufə şəhərində yaranıb. İslam sivilizasiyasının çiçəklənməsi ilə bu xətt növü də inkişaf edərək memarlıqda, məscidlərin bəzədilməsində, sikkələrin, geyimlərin və daxili interyer əşyalarının üzərində əsas dekorativ elementə çevrilib. Bu gün də onun həndəsi formaya malik “Kvadrat Kufi” və nəbatat naxışlı “Yarpaqlı Kufi” kimi növləri rəsmi olaraq istifadə edilir.
Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyinin qədim mədəni irsi qorumaq strategiyası çərçivəsində rəsmi olaraq 2021-ci ili “Ərəb Xətt Sənəti İli” elan etməsi, bu qədim sivilizasiya mirasının gələcək nəsillərə ötürülməsinə verilən böyük dövlət dəstəyinin bariz sübutudur.
