BAKI,VOA, BookHub – Oxu və düşün
Viktor Hüqo fransız ədəbiyyatının zirvəsi, romantizm cərəyanının rəhbəri və dünya miqyaslı ictimai xadimdir. 1802-ci ildə doğulan yazıçı yalnız romanları ilə deyil, həm də insan haqları uğrunda apardığı mübarizə ilə tarixə düşmüşdür. Onun yaradıcılığının əsasını sosial ədalətsizliyə qarşı üsyan, mərhəmət və "kiçik insanların" böyük faciələri təşkil edir. Hüqo əsərlərində qanunların sərtliyini və cəmiyyətin amansızlığını tənqid edərək, hər bir caninin daxilində bir insanın yaşadığını xatırladır.
O, Parisin dar küçələrindən tutmuş monarxiya saraylarına qədər hər yerdə ədaləti axtarmış, ömrünün 20 ilini sürgündə keçirməsinə baxmayaraq yazmaqdan əl çəkməmişdir. Yazıçının üslubu emosional zənginliyi, dərin psixoloji təhlilləri və oxucunun vicdanını oyadan təsvirləri ilə seçilir. Hüqo inanırdı ki, ədəbiyyat dünyayı dəyişmək üçün ən güclü silahdır. O, ölüm hökmünə qarşı çıxan ilk böyük mütəfəkkirlərdən biri kimi tanınır və bu mövqedən heç vaxt geri addım atmayıb. Müəllifin "Səfillər" və "Notr-Dam kilsəsinin qozbeli" kimi əsərləri bu gün də dünya kinosu və teatrı üçün tükənməz mənbədir. Viktor Hüqo gənclər üçün yalnız bir klassik yazıçı deyil, həm də prinsipləri uğrunda yaşayan bir azadlıq simvoludur. Onun dahi qələmi zamanın hüdudlarını aşaraq, bugünkü oxucuya da vicdanın səsi ilə danışmağı öyrədir.
"Ölüm məhbusunun son günü" – bir insanın edamına saatlar qalmış keçirdiyi daxili sarsıntıları, qorxu və ümidi ən çılpaq şəkildə təsvir edən bir gündəlikdir.
Əsərin mahiyyəti və inqilabi tərəfi 1829-cu ildə nəşr olunan bu əsər o dövr üçün böyük səs-küyə səbəb oldu. Hüqo burada məhbusun adını, milliyətini və hətta hansı cinayəti törətdiyini gizli saxlayır. Bununla o, oxucunun diqqətini cinayətə deyil, "ölüm hökmü" adlı hüquqi qətlə fokuslayır. Kitab boyu biz bir insanın yox, "ölümə məhkum edilmiş ruhun" fəryadını eşidirik.
Zaman və məkan psixologiyası Əsər məhbusun hücrəsində başlayır və gilyotinə gedən yolda bitir. Zaman məhbus üçün artıq günlərlə deyil, dəqiqələrlə ölçülür. Divarlardakı yazılar, zəncir səsləri və keşişin duaları məhbus üçün həyatın son qırıntılarıdır. Hüqo oxucunu həmin qaranlıq hücrəyə salır və ona edamı gözləyən birinin gözləri ilə dünyaya baxmağı məcbur edir.
Cəmiyyətin amansızlığı Kitabda ən dəhşətli məqamlardan biri edamı bir "tamaşa" kimi gözləyən izdihamın təsviridir. İnsanlar bir nəfərin ölməsini görmək üçün pul ödəyir, gülür və əylənirlər. Hüqo göstərir ki, dövlət tərəfindən tətbiq edilən qanuni ölüm hökmü əslində cəmiyyəti daha da qəddarlaşdırır. Məhbusun kiçik qızı ilə son görüşü isə əsərin ən dramatik və ürəkdağlayan hissəsidir; qızının öz atasını tanımaması ölümün özündən daha ağır bir cəzadır.
Qızıl qaydalar və çıxarılacaq dərslər
İnsan həyatı toxunulmazdır: Heç bir qanun və ya cəmiyyət bir insanın yaşamaq hüququnu əlindən ala bilməz.
Vicdan qanundan üstündür: Hüquqi olan hər şey mənəvi cəhətdən doğru olmaya bilər.
Zamanın dəyəri: Son gününü yaşayan birinin gözündə hər bir saniyə bir kainat qədər qiymətlidir.
Mərhəmət və cəza: Cəzanın məqsədi məhv etmək deyil, islah etmək olmalıdır.
Bu kitab ölüm hökmünə qarşı yazılmış ən güclü manifestdir. Viktor Hüqo bu əsəri ilə gilyotini ləğv etməyə nail olmasa da, milyonlarla insanın düşüncəsini dəyişdi. Z nəsli üçün bu kitab, ədalət sistemini sorğulamaq və empatiya qurmaq üçün mükəmməl bir psixoloji analizdir.
