BAKI,VOA
Dünyanın kənd təsərrüfatı irsini və ərzaq təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə həyata keçirilən ən mühüm beynəlxalq layihələrdən biri olan Qlobal Toxum Anbarının tikintisinin başlanmasından 20 il ötür.
2006-cı il iyunun 19-da Norveç materiki ilə Şimal qütbü arasında yerləşən ucqar Şpisbergen adasında Norveç, İsveç, Finlandiya, Danimarka və İslandiyanın baş nazirləri layihənin təməlqoyma mərasimində iştirak edərək Qlobal Toxum Anbarının ilk daşını qoyublar.
Hazırda 2,25 milyard toxum nümunəsini saxlamaq imkanına malik olan obyekt kənd təsərrüfatı bitkilərinin genetik müxtəlifliyinin həm tədrici, həm də fəlakətli itkilərdən qorunması məqsədilə yaradılıb.
Layihə Norveç hökuməti, Kənd Təsərrüfatı Bitkilərinin Müxtəlifliyi üzrə Qlobal Fond və Şimal Genetik Resurslar Mərkəzinin birgə idarəçiliyi altında fəaliyyət göstərir.
Dünyanın ən təhlükəsiz toxum anbarlarından biri
Qlobal Toxum Anbarının yerləşdiyi ərazi xüsusi olaraq seçilib. Obyekt daimi donuşluq şəraitinin hökm sürdüyü yüksək dağın daxilində inşa edilib. Mütəxəssislərin fikrincə, bu coğrafi mövqe toxumların uzunmüddətli saxlanılması üçün ideal şərait yaradır.
Layihənin müəllifləri hesab edirlər ki, hətta qlobal dəniz səviyyəsinin əhəmiyyətli şəkildə yüksəlməsi halında belə anbar təhlükəsizliyini qoruyub saxlaya biləcək.
Tikinti işləri başa çatdıqdan sonra anbar 2008-ci ildə rəsmi fəaliyyətə başlayıb. Burada toxumlar xüsusi şəraitdə saxlanılır və onların onilliklər, hətta bəzi hallarda yüzilliklər boyunca canlılığını qoruması mümkündür.
İqlim dəyişikliklərinə qarşı qlobal sığorta
Layihənin əsas məqsədi dünyanın müxtəlif bölgələrində yetişdirilən kənd təsərrüfatı bitkilərinin genetik ehtiyatlarını qorumaq və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz saxlamaqdır.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, qlobal istiləşmə, quraqlıqlar, daşqınlar, torpaq deqradasiyası və digər iqlim dəyişiklikləri nəticəsində bir çox bitki növləri risk altına düşə bilər.
Belə vəziyyətdə bəzi məhsul növlərinin tamamilə yox olması və ya dünya kənd təsərrüfatının məhdud sayda bitkilərdən asılı vəziyyətə düşməsi ehtimalı artır. Bu isə ərzaq təhlükəsizliyi üçün ciddi təhdid hesab olunur.
Qlobal Toxum Anbarı məhz belə risklərə qarşı ehtiyat mexanizmi kimi nəzərdə tutulub. Burada saxlanılan nümunələr hər hansı ölkədə və ya bölgədə baş verə biləcək təbii fəlakət, müharibə, xəstəlik və ya digər fövqəladə hadisələr nəticəsində itirilmiş genetik materialın bərpasına imkan verir.
Yeni və daha davamlı bitki növlərinin yaradılmasına dəstək
Anbar yalnız mövcud növlərin qorunmasına xidmət etmir. Alimlər burada saxlanılan materiallardan istifadə etməklə daha məhsuldar, xəstəliklərə və iqlim dəyişikliklərinə davamlı yeni bitki növlərinin yaradılması istiqamətində tədqiqatlar aparırlar.
Kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, dünya əhalisinin sürətlə artdığı və iqlim problemlərinin dərinləşdiyi bir dövrdə genetik müxtəlifliyin qorunması gələcək ərzaq təminatının əsas şərtlərindən biridir.
Bu səbəbdən Şpisbergen adasında yerləşən Qlobal Toxum Anbarı təkcə elmi layihə deyil, həm də bəşəriyyətin gələcək ərzaq təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəlmiş strateji ehtiyat mərkəzi kimi qiymətləndirilir.
Mütəxəssislərin fikrincə, dünyanın müxtəlif ölkələrindən toplanan milyonlarla toxum nümunəsinin qorunduğu bu obyekt gələcək nəsillərin qida təminatı üçün ən vacib beynəlxalq təhlükəsizlik layihələrindən biri olaraq qalır.
