Yaş qrupları üzrə xərçəng riski: Hansı yaşda hansı təhlükə gözlənilir?

BAKI,VOA

Xərçəng diaqnozu insanın həyatında baş verə biləcək ən travmatik hadisələrdən biri olsa da, müasir tibb sübut edir ki, xəstəliyin növləri yaşla birbaşa əlaqəlidir. İngiltərə Xərçəng Araşdırmaları Vəqfinin məlumatına görə, bütün xərçəng diaqnozlarının üçdə biri 75 yaşdan yuxarı insanlarda qoyulur. Lakin genetik faktorlar və həyat tərzi bu xəstəliyin daha erkən yaşlarda da ortaya çıxmasına səbəb olur.

Xərçəngin yaşla dəyişən xarakteri

Klinik onkoloq Dr. Carla Pernanın fikrincə, 75 yaşdan sonrakı xərçənglər hüceyrələrin qocalması və ömür boyu yığılmış mənfi təsirlərin nəticəsidir. Gənc yaşlarda isə xəstəlik daha çox spesifik genetik mutasiyalarla bağlıdır.

1. Mərhələ: 25-49 yaş (Erkən risklər)

Təəssüf ki, 1990-cı illərdən bəri gənclər arasında xərçəngə tutulma nisbəti 22 faiz artıb.

Kişilərdə: Ən çox rast gəlinən növlərdən biri prostat xərçəngidir (başlanğıc yaşı bəzən 33-ə qədər düşür). Aylıq fərdi yoxlamalar erkən aşkar etmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Qadınlarda: İnsan papillomavirusu (HPV) ilə bağlı olan uşaqlıq boynu xərçəngi geniş yayılıb. Həmçinin, 40 yaşdan kiçik qadınlarda üçlü mənfi döş xərçəngi kimi aqressiv formalara rast gəlinir ki, bu da çox vaxt BRCA1 geni ilə əlaqəlidir.

Hər iki cinsdə: Bağırsaq (kolon) xərçəngi və melanoma (dəri xərçəngi) gənc yetkinlərdə sürətlə artan növlər arasındadır.

2. Mərhələ: 50-74 yaş (Hormonal və çəki amili)

Bu dövr orqanizmdə ciddi hormonal dəyişikliklərin baş verdiyi mərhələdir.

Qadınlarda: 55 yaşından sonra gecikmiş menopauza estrogenə daha çox məruz qalma deməkdir ki, bu da endometrium, yumurtalıq və döş xərçəngi riskini artırır.

Kişilərdə: Artıq çəki bu yaş qrupunda aqressiv prostat xərçənginin əsas tətikləyicisidir. Tədqiqatlar göstərir ki, bədən kütləsi indeksinin ideal həddə saxlanması prostat xərçəngindən ölümləri kəskin azalda bilər.

Ağciyər xərçəngi: Bu yaş qrupunda hər iki cinsdə diaqnozların 12-13%-ni təşkil edir. Mütəxəssislər siqaret çəkənlər üçün illik aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyasını (KT) tövsiyə edirlər.

3. Mərhələ: 75 yaş və yuxarı (Kumulyativ təsir)

Bu yaşda yaranan xərçənglər əsasən həyat boyu yığılmış DNT zədələnmələri ilə bağlıdır.

Kişilərdə: Sidik kisəsi və prostat diaqnozları ən yüksək həddə çatır.

Qadınlarda: Döş xərçəngi bütün diaqnozların 21%-ni təşkil edir.

Ümumi: Ağciyər və bağırsaq xərçəngi hər iki cinsdə bu yaş qrupunun əsas ölüm səbəbi olaraq qalır.