BAKI,VOA
Qadınların əzmkarlığı və nailiyyətləri tarix boyu bəşəriyyətin inkişafında hərəkətverici qüvvə olmuşdur. Gender maneələrini aşan, çətin şəraitdə böyük kəşflərə imza atan bu qadınlar həm dünya elmini dəyişdirmiş, həm də gələcək nəsillər üçün ilham mənbəyinə çevrilmişlər.
Budur, elm dünyasında silinməz iz qoymuş 10 dahi qadın haqqında mühüm faktlar:
1. Miriam Daniel Mann: NASA-nın gizli qəhrəmanı
1940-cı illərdə NASA-nın sələfi olan NACA-da işləyən ilk qaradərili qadınlardan biri olmuşdur. Müasir kompüterlərin olmadığı dövrdə mürəkkəb riyazi hesablamalar apararaq aeronavtika araşdırmalarına misilsiz töhfələr vermişdir. Onun əməyi NASA-nın ilk mühəndislik uğurlarının təməl daşıdır.
2. Rachel Carson: Ekoloji hərəkatın anası
Dəniz bioloqu və yazıçı Rachel Carson, 1962-ci ildə yazdığı "Səssiz Bahar" (Silent Spring) kitabı ilə qlobal ətraf mühit hərəkatını başlatdı. DDT kimi zərərli pestisidlərin təbiətə vurduğu ziyanı sübut edərək, ekoloji mühafizə qanunlarının qəbuluna nail oldu.
3. Dian Fossey: Qorillaların qoruyucusu
Antropoloq və primatoloq Dian Fossey, 18 ilini Ruanda meşələrində qorillaların davranışlarını araşdırmağa həsr etmişdir. "Duman içində qorillalar" (Gorillas in the Mist) əsəri ilə vəhşi təbiətin qorunması vacibliyini dünyaya tanıdan Fossey, bu canlıların nəslinin kəsilməsinin qarşısını alan əsas simadır.
4. Katrin Amunts: Beyin xəritəçiliyinin memarı
Alman nevroloqu Katrin Amunts, insan beyninin strukturunu ən xırda detallarına qədər xəritələşdirən dünyaca məşhur alimdir. Onun araşdırmaları nevroloji xəstəliklərin müalicəsində inqilabi addımlar atılmasına imkan yaradır.
5. Gertrude B. Elion: Tibbdə Nobel zirvəsi
1988-ci ildə Nobel mükafatı qazanan kimyaçı və farmakoloq Elion, leykoz və malyariya ilə mübarizə üçün vacib preparatlar hazırlamışdır. Ən böyük nailiyyətlərindən biri QİÇS-in müalicəsində istifadə edilən ilk effektiv dərman olan zidovudinin hazırlanmasına yol açmasıdır.
6. Mae Carol Jemison: Kosmosa uçan ilk qaradərili qadın
12 sentyabr 1992-ci ildə kosmosa səyahət edərək tarixə düşmüşdür. Jemison həm həkim, həm də mühəndis kimi elmdə qadınların və etnik azlıqların təmsil olunması üçün böyük bir simvoldur. O, hazırda STEM sahələrinin təbliği ilə fəal məşğul olur.
7. Grace Murray Hopper: Proqramlaşdırmanın "Debugging" ustası
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin zabiti və riyaziyyatçı Hopper, COBOL proqramlaşdırma dilinin yaradıcılarından biridir. O, kompüter xətalarını aradan qaldırmaq üçün bu gün də geniş istifadə olunan "debugging" terminini elmə gətirmişdir.
8. Ada Lovelace: Dünyanın ilk proqramçısı
19-cu əsrdə yaşamış Ada Lavleys, Charles Babbage-in mexaniki hesablama maşını üçün yazdığı alqoritmlərlə tarixdə ilk kompüter proqramçısı kimi tanınır. O, kompüterlərin sadəcə rəqəmlərlə deyil, musiqi və incəsənətlə də işləyə biləcəyini proqnozlaşdırmışdı.
9. Rosalyn Sussman Yalow: Tibbi diaqnostikada inqilab
1977-ci ildə Fiziologiya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. İnkişaf etdirdiyi radioimmunoassay (RIA) texnikası vasitəsilə qanda bioloji molekulların (məsələn, insulin) dəqiq ölçülməsini təmin edərək tibbi diaqnostikada yeni dövr açmışdır.
10. Emmy Noether: Müasir fizikanın riyazi dahisi
Cəbr və nəzəri fizika sahəsində inqilabi işlər görmüşdür. Onun kəşf etdiyi Noether teoremi, fizikanın qorunma qanunları ilə simmetriya arasındakı əlaqəni izah edir ki, bu da müasir fizikanın ən təməl prinsiplərindən biridir.
