BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Uşağa ad seçimi yalnız formal prosedur deyil, onun gələcək psixologiyasına, sosial münasibətlərinə və hətta peşə həyatına təsir göstərə bilən mühüm qərarlardan biri hesab olunur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, insanın adı zaman keçdikcə sadəcə müraciət vasitəsi olmaqdan çıxaraq şəxsiyyətinin bir hissəsinə çevrilir və cəmiyyətin onun haqqında formalaşdırdığı ilk təəssüratda mühüm rol oynayır.
Araşdırmalara görə, insanın öz adına münasibəti onun özünəinamı və psixoloji sabitliyi ilə birbaşa əlaqəlidir. ABŞ-nin Miçiqan Universiteti alimlərinin apardığı tədqiqatlarda qeyd olunur ki, insanın öz adını bəyənməsi daxili özünüqəbul hissini gücləndirir. Əksinə, şəxsin öz adına qarşı mənfi münasibəti zamanla özgüvən zəifliyi və sosial uyğunlaşma problemləri yarada bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, insanın özü haqqında formalaşdırdığı təsəvvür çox vaxt adı ilə də əlaqələndirilir. Bu səbəbdən adlar cəmiyyət daxilində fərdin qəbul olunmasına və onun haqqında ilkin fikir formalaşmasına təsir edən amillərdən biri sayılır.
Bəzi araşdırmalarda hətta adın ilk hərfinin belə insanın qərarlarına təsir edə biləcəyi irəli sürülür. 2023-cü ildə ABŞ-də aparılmış “İnsan adının ilk hərfi həyat qərarlarına təsir edirmi?” adlı araşdırmada “nominal determinizm” nəzəriyyəsi müzakirə olunub. Bu nəzəriyyəyə görə, insanlar şüuraltı şəkildə adlarının ilk hərfi ilə başlayan peşələrə və ya şəhərlərə daha çox meyl göstərə bilirlər. Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, bu yanaşma hələ tam elmi təsdiqini tapmayıb.
Nadir ad daha yaxşıdır, yoxsa klassik?
Valideynlərin bir hissəsi övladlarının fərqlənməsi üçün nadir və qeyri-adi adlara üstünlük verir. Digərləri isə uşağın gələcəkdə lağ obyektinə çevrilməməsi üçün daha klassik və geniş yayılmış adları seçir.
Miçiqan Universitetinin araşdırmalarına əsasən, qeyri-adi adlara sahib şəxslərin müəyyən sahələrdə daha çox diqqət çəkdiyi müşahidə olunub. Bəzi uğurlu şəxslər arasında nadir adların daha yüksək faiz təşkil etdiyi bildirilir.
Digər tərəfdən, cəmiyyətdə müsbət assosiasiya yaradan və səslənişi xoş olan klassik adların sosial qəbul baxımından üstünlük yaratdığı vurğulanır. İnsanlar çox vaxt xoş səslənən adları zəka, etibarlılıq və simpatiya ilə əlaqələndirirlər.
“Uğursuz” adlar insan psixologiyasına necə təsir edir?
2012-ci ildə ABŞ və Avropa alimlərinin birgə hazırladığı araşdırmada mənfi assosiasiya yaradan adların insan həyatına mənfi təsir göstərə biləcəyi qeyd olunub.
Araşdırmada belə adların sosial təcrid, aşağı özgüvən, psixoloji gərginlik və bəzi hallarda riskli davranışlarla əlaqələndiyi bildirilib. Hətta bəzi platformalarda mənfi təəssürat yaradan adlara sahib şəxslərin sosial münasibətlərdə daha az diqqət gördüyü müşahidə olunub.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, qəribə və ya mənfi məna verən adlar xüsusilə uşaqlıq dövründə lağ, təzyiq və sosial damğalanma riskini artırır. Bu isə sonradan insanın özünəinamına və psixoloji vəziyyətinə təsir göstərə bilər.
Valideynlər ad seçərkən nələrə diqqət etməlidir?
Psixoloqlar və sosial tədqiqatçılar valideynlərə ad seçərkən bir neçə vacib məqama diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.
İlk növbədə, ad yalnız dəbdə olduğu üçün deyil, müsbət emosional təsir yaratdığı üçün seçilməlidir. Ağır səslənən, mənfi assosiasiya doğuran və ya gələcəkdə uşağın özü tərəfindən bəyənilməmə ehtimalı yüksək olan adlardan uzaq durmaq tövsiyə edilir.
Bundan əlavə, mütəxəssislər fərqliliklə qəribəlik arasında balansın qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar. Çox qeyri-adi adlar uşağın diqqət çəkməsinə səbəb olsa da, bəzi hallarda bu, sosial çətinliklərə də yol aça bilər.
Ad seçərkən onun gələcəkdə iş həyatında, sosial münasibətlərdə və şəxsi imicdə necə qəbul ediləcəyini nəzərə almağın vacib olduğu bildirilir.
