BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İqtisadi çətinliklər və yaşayış problemləri yalnız böyüklərə deyil, uşaqlara da təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, uşaqlar ailədə baş verən dəyişiklikləri düşündüyümüzdən daha tez hiss edir. Gəzintilərin azalması, alış-verişlərin təxirə salınması, valideynlərin gərgin davranışları və evdəki ümumi ab-havanın dəyişməsi onların diqqətindən yayınmır.
Psixoloqların fikrincə, uşaqlar baş verənləri anlamadıqları zaman öz daxilində müxtəlif qorxular və narahatlıqlar formalaşdırırlar. Bu isə uzunmüddətli psixoloji gərginliyə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, valideynlərin ən çox yol verdiyi səhvlərdən biri maliyyə problemlərini tam gizlətməyə çalışmaqdır. Araşdırmalara görə, uşaqlar evdəki gərginliyi hiss etdikdə, lakin səbəbini bilmədikdə vəziyyəti daha təhlükəli formada təsəvvür etməyə başlayırlar.
Psixoloqlar bildirirlər ki, uşaqlar çox vaxt “evdə böyük problem var”, “mən səhv etmişəm” və ya “ailəmiz dağılır” kimi qorxular yaşayırlar. Bu səbəbdən tam susmaq əvəzinə yaşa uyğun və nəzarətli şəkildə danışmaq daha düzgün yanaşma hesab olunur.
Uşaqlara maliyyə problemləri necə izah edilməlidir?
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, məqsəd uşağa stress ötürmək deyil, onun müşahidə etdiyi dəyişiklikləri düzgün çərçivədə izah etməkdir.
Bu zaman borclar, hesablar və ciddi maliyyə detalları barədə danışmaq tövsiyə edilmir. Əsas məqsəd uşağın özünü təhlükəsiz hiss etməsini qorumaqdır.
Psixoloqlar valideynlərə belə ifadələrdən istifadə etməyi məsləhət görürlər:
“Hazırda xərclərimizi daha diqqətli planlaşdırırıq və müəyyən dəyişikliklər edirik.”
Bu cür yanaşma uşağa vəziyyətin nəzarət altında olduğunu hiss etdirir.
Əvəzində “pulumuz yoxdur”, “hesabları necə ödəyəcəyimizi bilmirik” kimi ifadələrin uşaqlarda güclü qorxu yaratdığı bildirilir.
Danışıq zamanı nələrə diqqət edilməlidir?
Psixoloqlar maliyyə mövzusunda ailə söhbətlərində bir neçə əsas qaydanın vacib olduğunu bildirirlər.
İlk növbədə, söhbət əsəbi və gərgin anlarda aparılmamalıdır. Uşaqlarla sakit mühitdə danışmaq daha sağlam nəticə verir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, uşağın yaşı nəzərə alınmalıdır. Yeddi yaşlı uşağa deyilənlə yeniyetməyə verilən izah eyni olmamalıdır.
Bundan əlavə, problemlərin özündən çox həll yollarına diqqət yetirmək tövsiyə edilir. Valideynlər qənaət, planlama və xərclərin idarə olunması barədə danışaraq uşağa vəziyyətin idarə olunduğunu göstərməlidirlər.
Psixoloqlar bildirirlər ki, uşaqlar üçün ən vacib məsələ təhlükəsizlik hissidir. Buna görə də valideynlər yemək, təhsil və sağlamlıq kimi əsas ehtiyacların qarşılanacağını xüsusi vurğulamalıdırlar.
Maliyyə böhranı uşaqlar üçün dərsə çevrilə bilərmi?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, düzgün yanaşma ilə iqtisadi çətinliklər uşaqlara həyat bacarıqları öyrətmək üçün fürsətə çevrilə bilər.
Bu prosesdə uşaqlar:
ehtiyac və istəklər arasındakı fərqi,
qənaət etməyin vacibliyini,
planlı davranmağın əhəmiyyətini,
çətinliklər qarşısında təslim olmamağı öyrənirlər.
Valideynlərin uşaqları kiçik maliyyə qərarlarına cəlb etməsinin də faydalı olduğu bildirilir. Məsələn, ailəvi əyləncə üçün büdcə müəyyənləşdirmək və ya daha sərfəli seçim etmək uşaqlarda məsuliyyət hissini gücləndirə bilər.
Bəzən susmaq daha doğrudur
Psixoloqlar qeyd edirlər ki, çox kiçik yaşlı uşaqlarla maliyyə problemlərini detallı şəkildə müzakirə etmək düzgün deyil.
Xüsusilə 3-4 yaşdan kiçik uşaqlar üçün əsas ehtiyac sevgi, diqqət və təhlükəsizlik hissidir. Bu yaş dövründə maliyyə detalları uşağın anlamadığı əlavə qorxu yarada bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, uşaqlarla maliyyə mövzusunda danışarkən əsas prinsip balansdır — nə tam gizlətmək, nə də bütün gərginliyi onların üzərinə yükləmək.
Onların fikrincə, valideynlərin böhranı sakitlik, dürüstlük və birlik hissi ilə idarə etməsi uşaqlarda gələcək həyat üçün daha güclü psixoloji dayanıqlıq formalaşdırır.
