İraqın Baş naziri Əli əl-Zeydi ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq koalisiyanın İraqdakı hərbi missiyasının başa çatması üçün son tarixin 30 sentyabr olduğunu bir daha təsdiqləyib. Bu addım Bağdadın suverenlik gündəliyinin ən çətin mərhələsi ilə - İranla əlaqəli güclü silahlı qruplaşmaların nəzarətində olan silahların dövlət nəzarətinə qaytarılması məsələsi ilə üz-üzə qalmasına səbəb olub.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) komandanı admiral Bred Kuper ilə görüşü zamanı Əl-Zeydi bildirib ki, 1 oktyabr tarixi xarici koalisiya qüvvələrinin hərbi mövcudluğu olmadan İraq üçün "yeni bir mərhələnin" başlanğıcı olacaq.
Baş nazir suverenlik, təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf naminə silahlara tam nəzarətin yalnız İraq dövlətinin əlində olmasının vacibliyini növbəti dəfə vurğulayıb. Koalisiyanın nəzarətində qalan məntəqələrin, xüsusilə İraqın şimalındakı obyektlərin son tarixə qədər İraq təhlükəsizlik qüvvələrinə təhvil verilməsi üzrə hazırlıqlar artıq başlayıb.
Bu təqvim Bağdad və Vaşinqton arasında koalisiya missiyasına son qoymaq və ikitərəfli birbaşa təhlükəsizlik əməkdaşlığına keçmək barədə 2024-cü ildə əldə olunmuş razılaşmaya əsaslanır.
Bununla belə, xarici qüvvələrin ölkədən çıxması İrana bağlı silahlı qrupların silahlarını saxlamaq və ABŞ hədəflərinə zərbələr endirmək üçün istifadə etdikləri əsas arqumenti aradan qaldırır.
İranla əlaqəli bir sıra nüfuzlu qruplaşmalar rəsmi olaraq İraqın dövlət təhlükəsizlik sisteminin tərkib hissəsi sayılan Xalq Səfərbərlik Qüvvələrinin (PMF) daxilində və ya onlarla çiyin-çiyinə fəaliyyət göstərir. Müxtəlif siyasi və ideoloji baxışlara malik çoxsaylı qruplardan təşkil olunan PMF vahid bir blok kimi qəbul edilməməlidir. Lakin "Kətaib Hizbullah", "Hərəkat əl-Nücəba" və digər İrana bağlı qruplaşmalar Tehranla sıx əlaqələrini qoruyub saxlayır və silahlarını təhvil vermək çağırışlarını rədd edirlər.
##87970#Bu qruplaşmaların fəaliyyəti Əl-Zeydi hökuməti üçün getdikcə daha ciddi problemə çevrilir. Qonşu dövlətlərin İraq ərazisindən fəaliyyət göstərən İrana bağlı qüvvələrlə əlaqələndirdiyi son zərbələr Bağdadın Səudiyyə Ərəbistanı və digər ərəb ölkələri ilə yaxşılaşan münasibətlərini təhlükə altına atıb, həmçinin İraqa xarici hərbi müdaxilələrə səbəb olub.
Yaranan gərginlik Bağdadı çətin seçim qarşısında qoyub: bir tərəfdən ölkə suverenliyinin pozulmasını pisləmək, digər tərəfdən isə qonşuların İraq ərazisinin onlara qarşı təhdid mənbəyinə çevrilməsinin qarşısını almaq tələblərinə cavab vermək lazımdır.
- Çirkli pullar və SEPAH-İran İraqda nə gizlədir?
- Vaşinqton Bağdada nəqd dollar tədarükünü bərpa edib
- İraqda silahlı qruplar tərksilah olunur?
30 sentyabrda qoşunların çıxarılması bu vəziyyəti əsaslı şəkildə dəyişə bilər. Koalisiya missiyası başa çatdıqdan sonra İrana bağlı qüvvələrin xarici hərbçilərin mövcudluğunu əsas gətirərək müstəqil hərbi güc saxlamaq bəhanələri tükənəcək. Bağdad isə İraqda tək silahlı səlahiyyətli orqan prinsipini tətbiq edib-etməyəcəyinə qərar verməli olacaq.
Bu məsələ həm də ona görə mühümdür ki, Əl-Zeydi İraqı onilliklər boyu davam edən müharibə və proksi qarşıdurmalarından çıxarıb yenidənqurma, investisiyalar, ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, İordaniya və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətinə yönəltməyə çalışır. Qruplaşmaların davamlı hücumları isə investorların inamını sarsıtmaqla və hökumətin icazə vermədiyini bildirdiyi hərbi qərarlara görə İraqı cavab zərbələrinə məruz qoymaqla bu planları pozmaq riski daşıyır.
Koalisiyanın gedişi sadəcə xarici hərbçilərin çıxarılmasından daha geniş məna kəsb edir. Bu, İraqda silahlara və müharibə qərarlarına kimin nəzarət edəcəyi ilə bağlı böyük qarşıdurmanın başlanğıcı ola bilər. 1 oktyabrda tam suverenliyi elan etmək asan olsa da, onu sübut etmək daha çətin olacaq. Əgər İraqda heç bir xarici hərbi mövcudluğun qalmaması hədəflənirsə, eyni suverenlik prinsipi sədaqəti, silahları və qərarları İraq dövlətinin nəzarətində olmayan qüvvələrə qarşı da tətbiq edilməlidir. Həmin silahların dövlət nəzarətinə alınması Əl-Zeydi liderliyinin ən həlledici sınağı olacaq.
