BAKI,AzerVoice
Həkim Şükrullah Muhəmməd ibn Mahmud ibn Muhəmməd Dilşad Şirvani yaşadığı dövrdə Osmanlı imperatorluğunda tanınmış həkimlərindən biri, həmçinin ərəb filologiyası, təfsir və hədis kimi dini elmlərdə də mütəxəssis idi.
Müəllifi olduğu‚Risalətüs-Sultaniyyə və Kəmaliyyətüt-Tibb adlı əsərlərdə onun adı ‚Şükrullah Muhəmməd ibn Mahmud Dilşad kimi qeyd olunmuşdur. Bu qeydlərə istinadən onun, yuxarıda haqqında bəhs etdiyimiz, Mahmud ibn Muhəmməd Dilşad Şirvaninin oğlu olduğunu söyləmək olar. Pərviz Şahmərasi və digər bəzi müəlliflər onunla atasını eyni şəxs zənn edərək, adlarını aşağıda sadalayacağımız, tibbə dair əsərləri Mahmud ibn Muhəmməd Dilşada aid etmişdirlər. Bəzən də atasına aid olan əsər oğluna aid edilmişdir.
Həkim Şükrüllah Şirvani həm də istedadlı şair idi. O, farsca ‚Nəxlistan adlı mənzumə qələmə almışdı. Bu əsər Sədi Şirazinin ‚Gülüstanı tərzində yazılmışdı. Nəxlistanın yeganə nüsxəsi İstanbul Millət kitabxanasında saxlanılır.
Həkim Şükrullah Şirvani Osmanlı sultanı Fateh II Mehmedin (1451-1481) şəxsi həkimlərindən biri olmuş, qısa müddətdə onun yaxın adamlarından birinə çevrilmişdi. Həcc ziyarətinə getmiş və İstanbula qayıdarkən bir müddət Misirdə qalmışdı. Burada Şəmsəddin Səxavi (öl. 1497) kimi Misirin tanınmış mühəddislərindən hədis dərsləri almışdı.
Həmçinin Fateh II Mehmedin müəllimi mövlana Şəmsəddin Əhməd ibn İsmayıl Güranidən (öl. 1488) də İstanbulda hədis dərsləri almışdı. Hədis elminə dair icazətini (diplom) mövlana Şəmsəddin Əhməd Güranidən almışdı.
Həkim Şükrullah Şirvani müxtəlif elm sahələrinə aid bir sıra əsərin müəllifidir. Bunlardan riyaziyyata dair Fütuhat fil-Cifr, tibbə dair ‚Risalətüs-Sultaniyyə fit- Tibb,Risalə fil-Qulunc vəl-İxtibas ‚Lətaifül-Cəlilə, Rəvzətül-İtr fit-Tibb‚Müxtəsəri-Tibb,İxtiyarati-Bədii, Mürşid fit-Tibb-I sadalaya bilərik.
Onun tibb sahəsində qələmə aldığı bir digər əsəri də ‚əl-İlyasiyyə fit-Tibb adlanır. Daha çox ‚Kamalnamə adı ilə tanınan, tibbə dair ‚Kəmaliyyətüt-Tibb adlı türkcə qələmə alınmış əsərinin bir nüsxəsi Bosniya-Hersoqovinanın paytaxtı Sarayevodakı qazi Xosrov bəy kitabxanasında qorunur.
Həmin əsərin iki əlyazma nüsxəsi İstanbul Universiteti Cərrahpaşa tibb fakultəsinin kitabxanasında saxlanılır. Alim farsca qələmə aldığı ‚Riyazül-Ülum adlı əsərini Osmanlı sultanı II Bayəzidə (1481-1512) ithaf etmişdir. Şükrullah Şirvaninin Quran elmlərinə dair qələmə aldığı ‚Miftahün-Nəcat adlı ərəbcə əsərin Türkiyədəki yeganə nüsxəsi Çorum şəhəri Həsən paşa kitabxanasında saxlanılır. Alim tibbə dair əsərlərinin çoxunu türkcə qələmə almışdı. Həkim Şükrullah Şirvani fəzilət sahibi, saleh insan idi.
H. 912-ci ildə (1506) İstanbulda vəfat etmişdi.
Mənbə: Dosent Elnur Nəsirov/ Orta Əsrlərdə Yaşamış AZƏRBAYCANLI ALİMLƏR, fəqihlər, müfəssirlər, mühəddislər, mütəkəllimlər, ravilər, qarilər …
