BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İsrail və Livan rəsmiləri arasında sərhəd mübahisələrinin həlli və İsrail qoşunlarının Livanın cənubundan çıxarılması ilə bağlı danışıqlar davam etsə də, bölgədəki vəziyyət əks istiqamətdə inkişaf edir. İsrail qüvvələrinin atəşkəs razılaşmasından sonra da Livanın cənubunda evləri, kənd təsərrüfatı sahələrini və mülki infrastrukturu dağıtmağa davam etdiyi bildirilir.
Analitiklər və yerli mənbələr hesab edir ki, bu dağıntılar yalnız Hizbullahın mövqelərini sıradan çıxarmaq məqsədi daşımaya bilər, eyni zamanda bölgədə insanların geri qayıtmasını çətinləşdirən uzunmüddətli “yaşanmaz zona” formalaşdırmaq məqsədi daşıya bilər.
Niderlandın Delft Texnologiya Universitetində şəhər münaqişələrində ağ fosfordan istifadəni araşdıran tədqiqatçı Əhməd Bəydun bildirib ki, hüquqi statusundan və gələcək razılaşmalardan asılı olmayaraq, hazırda bölgədə insanların yaşamasının mümkün olmadığı ərazi formalaşıb.
“Atəş dayandıqdan sonra yaranmış vəziyyət avtomatik olaraq aradan qalxmır”, – deyə o qeyd edib.
Dağıntıların miqyası ilə bağlı narahatlıq artır
Məlumata görə, İsrail qüvvələrinin əməliyyatları nəticəsində Livanın cənubunda yaşayış məntəqələri, kənd təsərrüfatı əraziləri və ictimai obyektlər ciddi zərər görüb.
Bəzi məlumatlarda bildirilir ki, sübutların böyük hissəsi Livan qurumlarından deyil, İsrail ordusunun yaydığı görüntülərdən və kommersiya peyk təsvirlərindən əldə olunub. Həmin görüntülərdə bəzi yaşayış məhəllələrinin dağıldığı, kənd təsərrüfatı sahələrinin məhv edildiyi və kəndlərin böyük hissəsinin yararsız vəziyyətə düşdüyü göstərilir.
Livan sərhəd icmalarını təmsil edən təşkilatın rəhbəri Tariq Məzrani bildirib ki, bölgə sakinləri öz evlərinin vəziyyətini yalnız peyk görüntüləri vasitəsilə öyrənə bilirlər.
“Baş verənlər adi müharibə dağıntısı deyil. Bu, kəndləri, tariximizi və torpaqla əlaqəmizi silmək cəhdidir”, – deyə o bildirib.
İsrail: Hədəflər Hizbullah infrastrukturu olub
İsrail tərəfi isə həyata keçirilən əməliyyatların Hizbullahın hərbi imkanlarını məhv etməyə yönəldiyini bildirir.
İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats daha əvvəl Livanın cənubunda 24 kəndin dağıdıldığını açıqlayıb və həmin ərazilərin Hizbullahın əsas mövqeləri olduğunu iddia edib.
İsrail ordusu bölgədə həyata keçirilən əməliyyatların təhlükəsizlik məqsədi daşıdığını vurğulayır.
Təhlükəsizlik zonası genişlənir
Livan mənbələrinin məlumatına görə, atəşkəsdən dərhal sonra İsrailin nəzarət etdiyi ərazi təxminən 590 kvadrat kilometr olduğu halda, hazırda bu göstərici təxminən 650 kvadrat kilometrə çatıb.
Beyrutda bu vəziyyətin müvəqqəti təhlükəsizlik tədbirindən daha uzunmüddətli nəzarət zonasına çevrilə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artır.
Sərhəd bölgələrinə giriş ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb. Livandakı BMT Müvəqqəti Sülhməramlı Qüvvələrinin (UNIFIL) patrulları və məhdud humanitar konvoylar bəzi xristian kəndlərinə daxil ola bilir.
Digər şəxslər isə İsrail, ABŞ və Livan arasında yaradılmış koordinasiya mexanizmi vasitəsilə əvvəlcədən icazə almalıdır.
On minlərlə ev dağıdılıb
Livanın ilkin hesablamalarına əsasən, ölkədə təxminən 68 min yaşayış evi dağıdılıb və ya yaşayış üçün yararsız hala düşüb.
Bəzi kəndlərin faktiki olaraq tamamilə dağıldığı bildirilir. Bölgə sakinlərinin bir hissəsi evlərinə qayıtsa da, normal həyat hələ bərpa olunmayıb.
Elektrik və su təminatında problemlər qalır, biznes fəaliyyəti zəifləyib, kənd təsərrüfatı sahələri ciddi zərər görüb.
Xüsusilə sərhəd bölgələrində iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri olan kənd təsərrüfatının ciddi zərər gördüyü qeyd olunur. Bir çox ailə uzunmüddətli köç dövründə maliyyə imkanlarını itirib və hazırda xaricdən göndərilən pullar və şəxsi əmlaklarının satışı hesabına yaşayır.
Diplomatik danışıqlar fonunda qeyri-müəyyənlik
Livan Prezidenti Cozef Aun və Baş nazir Nəvvaf Salam dağıntıların dayandırılması üçün diplomatik kanallardan istifadə etməyə çalışsalar da, bölgədə əməliyyatların davam etdiyi bildirilir.
Roma şəhərində keçirilən Livan-İsrail danışıqlarının əsas məqsədi sərhəd mübahisələrinin həlli və İsrail qüvvələrinin geri çəkilməsinə nail olmaqdır.
Lakin Livanın cənubunda dağıntıların davam etməsi bölgə sakinləri arasında narahatlığı artırır. Onlar hesab edirlər ki, diplomatik proseslər artıq formalaşan yeni reallığı rəsmiləşdirə bilər.
Ekspertlərin fikrincə, əsas təhlükə yalnız yeni müharibə deyil, müvəqqəti köçün uzunmüddətli məcburi yaşayış dəyişikliyinə çevrilməsi ehtimalıdır. Bu isə Livanın cənubunda bütöv bir ərazinin insanların geri dönə bilməyəcəyi zonaya çevrilməsi riskini artırır.
