BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Nepalın 36 yaşlı Baş naziri Balendra Şah hakimiyyətə gəlməsinin ilk 100 gününü geridə qoyub. Genişmiqyaslı islahatlar və korrupsiyaya qarşı mübarizə vədləri ilə vəzifəyə başlayan keçmiş reper və Katmandu şəhərinin sabiq meri qısa müddətdə ölkənin siyasi gündəmini dəyişdirən addımlar atsa da, ictimaiyyət qarşısında məhdud çıxışları ilə diqqət çəkməyə davam edir.

"Balen" kimi tanınan Balendra Şah martın 27-də baş nazir vəzifəsinin icrasına başladıqdan cəmi bir gün sonra 2025-ci ilin sentyabrında baş vermiş və əvvəlki hökumətin devrilməsi ilə nəticələnən etiraz hadisələrini araşdıran komissiyanın tövsiyəsi əsasında keçmiş Baş nazir KP Şarma Oli və onun sabiq daxili işlər nazirinin saxlanılmasına göstəriş verilib.

Hər iki şəxs sonradan ittiham irəli sürülmədən azad edilib və araşdırmalar davam etdirilir.

Siyasi müşahidəçilərin fikrincə, bu addım yeni hökumətin fəaliyyət üslubunu nümayiş etdirib. Onların qənaətinə görə, hökumət sürətli və simvolik qərarlar qəbul etsə də, bəzi hallarda hüquqi mübahisələrə səbəb olan və institusional prosedurları tam gözləmədən həyata keçirilən addımlar atır.

Balendra Şah vəzifəyə gəldikdən sonra əvvəlki baş nazirlərdən fərqli olaraq ictimai tədbirlərdə az görünür. O, əsasən sosial şəbəkələr vasitəsilə vətəndaşlarla əlaqə saxlayır və seçkidə qələbə çıxışını da rep mahnısı formasında təqdim edib.

Baş nazir ənənəvi olaraq Nepal hökumət başçılarının ilk xarici səfərlərini etdikləri Hindistan və Çinə getməyib, həmin səfərləri xarici işlər nazirinə həvalə edib. O, həmçinin xarici ölkələrin diplomatik nümayəndələri ilə görüşlərdən də əsasən yayınır.

Ekspertlər bildirir ki, ölkə üç ay ərzində baş nazir seçdiyi şəxs haqqında hələ də kifayət qədər məlumata malik deyil və onun ictimaiyyət üçün daha açıq olması vacibdir.

Balendra Şahın rəhbərlik etdiyi hökumət idarəetmə, korrupsiyaya qarşı mübarizə, dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi və rəqəmsallaşmanı əhatə edən 100 maddədən ibarət islahat proqramı hazırlayıb. Rəsmi məlumata görə, proqramda nəzərdə tutulan tədbirlərin təxminən 70-i artıq həyata keçirilib, qalan istiqamətlər üzrə isə işlər davam etdirilir.

Baş nazir iyun ayında hakim Milli Müstəqil Partiyanın toplantısında etdiyi nadir çıxışlardan birində hökumətin dəyişikliklər yolunda "sürətli magistral" üzrə irəlilədiyini bildirib.

Onun sözlərinə görə, məqsədə çatana qədər bu proses dayandırılmayacaq.

Hökumət eyni zamanda infrastrukturun inkişafı, texnologiya, səhiyyə və təhsil sahələrini prioritet hesab edən 2,1 trilyon Nepal rupisi, təxminən 13,8 milyard ABŞ dolları həcmində dövlət büdcəsi layihəsini təqdim edib. Maliyyə naziri Svarnim Vaqle büdcəni təqdim edərkən ölkənin hərtərəfli iqtisadi islahatların həlledici mərhələsində olduğunu bildirib.

Balendra Şahın sürətli idarəetmə modeli cəmiyyətdə fərqli reaksiyalar doğurub. Bəzi ekspertlər hökumətin ilk gündən aktiv fəaliyyət göstərdiyini və nəticəyönümlü siyasət həyata keçirdiyini bildirirlər.

Digər tərəfdən, müxalifətdə olan Nepal Kommunist Partiyası (CPN-UML) hökumətin ilk 100 günlük fəaliyyətini zəif, yetkin olmayan və mübahisəli kimi qiymətləndirib.

Tənqidlərdən biri də hökumətin parlamentdə çoxluğa malik olmasına baxmayaraq, islahatların bir hissəsini qanunvericilik prosesindən deyil, fərmanlar vasitəsilə həyata keçirməsidir. Siyasi analitiklər bunun hakimiyyət bölgüsü və nəzarət mexanizmlərinə mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirirlər.

Siyasi tədqiqatçılar hesab edir ki, hökumət müəyyən işlər görsə də, onların həyata keçirilməsi üsulu ilə bağlı ciddi suallar mövcuddur və cəmiyyət bu prosesi diqqətlə izləməlidir.

Mübahisə doğuran qərarlardan biri də Baş nazirin rəhbərlik etdiyi Konstitusiya Şurasına sadə səs çoxluğu ilə, o cümlədən məhkəmə təyinatları üzrə qərarlar qəbul etmək səlahiyyəti verən fərmandır.

Bundan əlavə, konstitusiyaya dəyişikliklər və Nepalın federal idarəetmə sisteminin yenidən qurulması ilə bağlı müzakirələr siyasi dairələrdə narazılıq yaradıb.

Qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin ləğvi istiqamətində atılan addımlar da geniş tənqid olunub.

Müşahidəçilərin fikrincə, hökumətin ilk 100 günü adətən ictimai dəstəyin ən yüksək olduğu dövr hesab edilir və bundan sonrakı mərhələdə həm siyasi qüvvələr, həm də cəmiyyət tərəfindən tənqidlərin artacağı istisna edilmir.