NATO-nun 5-ci maddəsi nədir?

NATO-nun 5-ci maddəsi alyansın kollektiv müdafiə prinsipini əks etdirən əsas müddəadır. Bu prinsipə görə, üzv dövlətlərdən birinə edilən silahlı hücum bütün üzvlərə qarşı hücum hesab olunur. NATO tarixində ilk genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlarını Bosniya müharibəsi zamanı həyata keçirib, daha sonra isə Kosovoda hava əməliyyatına başlayıb. 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-də baş vermiş terror hücumlarından sonra təşkilat tarixində ilk dəfə 5-ci maddə tətbiq olunub. Bunun ardınca NATO ölkələri Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlarda iştirak ediblər. İyirmi il davam edən missiyada 50 NATO və tərəfdaş ölkə qüvvə göndərib. Əməliyyatların ən geniş mərhələsində Əfqanıstanda 140 minə yaxın müttəfiq hərbçi yerləşdirilmişdi.

7 İyul 2026 18:24

BAKI,VOA,Yusif Şərifzadə

NATO-nun 5-ci maddəsi alyansın əsas prinsiplərindən biri olan kollektiv müdafiə öhdəliyini müəyyən edir. Bu maddəyə əsasən, təşkilata üzv olan dövlətlərdən birinə qarşı silahlı hücum bütün üzvlərə qarşı hücum kimi qiymətləndirilir.

VOA xəbər verir ki, NATO-nun hərbi əməliyyatları ilk dəfə 1990-cı illərdə Bosniya müharibəsi zamanı dəniz blokadası və hava əməliyyatları ilə başlayıb. Daha sonra, 1999-cu ildə alyans Yuqoslaviya Prezidenti Slobodan Miloşeviçin qüvvələrini Kosovodan çıxarmaq və münaqişəyə son qoymaq məqsədilə hava əməliyyatına başlayıb.

2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-də törədilən terror hücumlarından sonra NATO tarixində ilk dəfə 5-ci maddəni qüvvəyə mindirib. Bundan sonra alyansa üzv dövlətlər ABŞ və Böyük Britaniya ilə birlikdə Əfqanıstanda "Taliban" hərəkatına qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak ediblər.

İyirmi il davam edən Əfqanıstan müharibəsi ərzində NATO və tərəfdaş ölkələrdən ümumilikdə 50 dövlət əməliyyatlara qoşulub. 2011-ci ildə əməliyyatların ən geniş dövründə ölkədə təxminən 140 min ABŞ və müttəfiq hərbçisi xidmət aparıb.