BAKI,VOA
Hicri təqvimin 17 Ramazan günü, Bədr vadisində ümmətin strateji balansının dəyişdiyi "fərqləndirici" (fariq) bir gün kimi önə çıxır. Eyni zamanda bu tarixdə İmam Əlinin şəhadəti ilə Raşidi xilafət səhifəsi bağlanmışdır. Bu tarix, zəfər izzəti ilə itki ağrısı arasındakı dövranın şahididir.
Strateji balansın dəyişməsi – Bədr döyüşü
Böyük Bədr döyüşü (Hicri 2 / Miladi 624) sadəcə bir karvanı geri almaq üçün edilən kiçik toqquşma deyildi. Bu, Qüreyşin mühacirlərin əmlakını müsadirə etməsinə cavab olaraq həyata keçirilən "mali mülkiyyətin bərpası" strategiyası idi və Məkkə iqtisadiyyatını sarsıtmaq, onların Şam ilə ticarət arteriyasını kəsmək məqsədi daşıyırdı.
Bədrdə hərbi "şura" (məsləhətləşmə) dəyəri özünü büruzə verdi; Peyğəmbər Hubab ibn Münzirin məsləhəti ilə su quyularına nəzarət etmək üçün ordunun mövqeyini dəyişdi, Səd ibn Muazın məsləhəti ilə isə "rəhbərlik qərargahı" (əriş) quruldu.
Peyğəmbər qızı Ruqayyanın – "İki hicrət sahibi"nin vəfatı
Mədinə zəfər müjdəsini gözlədiyi bir vaxtda, Peyğəmbərin qızı Xanım Ruqayya dünyanı tərk edirdi. Həyat yoldaşı Osman ibn Əffan, Peyğəmbərin əmri ilə ona qulluq etmək üçün döyüş meydanından kənarda qalmışdı. Beləliklə, müsəlmanların zəfər sevinci, atasının döyüş meydanından qayıtmasından əvvəl Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilən "ilk mühacir" xanımın ayrılıq hüznü ilə qarışdı.
Əli ibn Əbi Talibin şəhadəti
17 Ramazan 40-cı ildə (661) Əli ibn Əbi Talibin sui-qəsdlə öldürülməsi faciəsi Raşidi xilafəti səhifəsini qapatdı.
Hadisə "təhkim" prosesinə son qoymaq üçün ümmətin rəhbərlərini hədəf alan Xaricilərin "fikir radikallığı"nın nəticəsi idi. Onların planı yalnız Kufə mehrabında uğurlu oldu; burada imam Əli oruclu halda Əbdürrəhman ibn Mülcəm tərəfindən şəhid edildi.
Onun şəhadəti ilə hakimiyyət "Əməvilər dövlətinə" keçdi.
Qüds və iki xilafətin legitimliyi
Hicri 490-cı ilin 17 Ramazanında (1097) Qüds şəhəri böyük bir siyasi transformasiyanın şahidi oldu. Müqəddəs şəhər üzərindəki suverenlik Qahirədəki Fatimi xilafəti ilə Bağdaddakı Abbasi xilafəti arasındakı "legitimlik" mübarizəsinin təməl daşı idi.
Səlcuqlu türkləri Bağdadın hərbi qolu olduğu halda, Qüds Səlcuqlulara tabe olan Artuqluların (Bəni Artuq) hakimiyyəti altında idi. Fatimi vəziri Əfdal Şahənşah, Sultan Məlikşahın vəfatından sonra Səlcuqlu ailəsində baş verən parçalanmadan və Şam ilə Fələstində onların hakimiyyətini zəiflədən vətəndaş müharibələrindən istifadə etmək qərarına gəldi.
Səhra mənzərəsi şəhərin Əfdal Şahənşaha əmanət (təhlükəsizlik) şərti ilə təslim edilməsi ilə başa çatdı. Artuqlular Şimali Şamdakı Diyarbəkirə doğru yola düşdülər, Məscidül-Əqsada isə uzun fasilədən sonra cümə xütbələrində yenidən Fatimi xəlifəsi "əl-Mustəli-billah"ın adı səslənməyə başladı.
Bu Fatimi qələbəsinin parıltısına baxmayaraq, tarixçilər bunu mükəmməl bir "strateji məğlubiyyət" hesab edirlər. Artuqluların belə kritik bir zamanda qovulması məzhəb və siyasi parçalanmanı dərinləşdirdi, vahid İslam cəbhəsini zəiflətdi. Bu isə şəhəri iki ildən az bir müddət sonra (Hicri 492 / Miladi 1099) onun divarlarına çatan səlibçilər üçün asan loxmaya çevirdi. Yeni Fatimi qarnizonunun hazırlıqsızlığı və divarların bərpa edilməməsi səbəbindən Qüds onların əlinə keçdi və Əqsanın daxilində böyük qırğın törədildi.
Baybars əl-Caşnikirin hakimiyyətdən əl çəkməsi
Hicri 709-cu ilin (1310) bu günü, cəmi bir il yarım davam edən Baybars əl-Caşnikir hakimiyyətinin sonu oldu.
Baybars əl-Mənsurinin ləqəbi "Caşnikir" idi (bu, Məmlük vəzifəsi olub, zəhərlənməmək üçün sultanın yeməyini dadan şəxs mənasını verir). O, Sultan Nasir Məhəmməd ibn Qalavunun Kərək şəhərinə getməsi və müvəqqəti olaraq taxtdan əl çəkməsindən sonra yaranan siyasi qarışıqlıq dövründə hakimiyyətə gəlmişdi.
O, xalq tərəfindən çox sevilmirdi; belə ki, onun hakimiyyət dövrü qıtlıq və Nil çayının səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə eyni vaxta düşmüşdü. İnsanlar bunu bədbəxtlik əlaməti hesab edərək ona qarşı məşhur şüarlarını səsləndirirdilər: "Bizə aclıq və quruluq gətirdin, ey Caşnikir".
