Bakı. AzerVoice:
Qazi Burhanəddin Əbu Nəsr 1143-cü ildə Azərbaycanın
şimal-qərbindəki Ani şəhərində dünyaya gəlmişdi. Həmin dövrdə Ani
Şəddadi əmirliyinin hakimiyyəti altında idi. Burhanəddin Anəvinin
babaları Böyük Səlcuqlu sultanı Alp Arslanın Anini fəthindən (1064)
sonra gəlib bu şəhərdə məskunlaşmışdılar. Onun atası Məs’ud,
Şəddadi əmirliyinin ordusunda xidmət edən zabit idi. İlk təhsilini
Anidə alan Burhanəddin Əbu Nəsr şafi’i fiqhi ilə yanaşı fars dili
və ədəbiyyatı, tibb, astronomiya kimi dəqiq elmlər sahəsində də
mütəxəssis idi.
Xaçpəsətlərin də yaşdığı Anidə xristian teologiyası və İncili
öyrənən Burhanəddin Əbu Nəsr gənc yaşlarından etibarən şeir yazmağa
başlamışdı. 1161-ci ildə Anini işğalı vaxtı gürcülərə əsir düşən
Burhanəddin Anəvi 6 illik əsarətdən sonra vətənə qayıda
bilmişdi.
Əsirlikdən qayıdandan sonra Anidən Təbrizə gedən gənc Burhanəddin
burada vaiz Mahmud Təbrizinin tələbəsi olmuş, ondan fiqh elminin
incəliklərini öyrənmişdi. Ondakı şairlik istedadını görən vaiz
Mahmud bu qabiliyyətini müsbət istiqamətdə inkişaf etdirməsini
tövsiyə etmişdi. Burhanəddin Anəvi ustadının təşviqi ilə
peyğəmbərlərin həyatını nəzm etmişdi.
Təbrizdə təhsilini tamamlayan Burhanəddin Anəvi Əxlatşahlar
hökmdarı əmir Seyfəddin Bəgtemürün (1183-1193) ölkəsinə gedərək
burada yaşamış, əmirin yaxın adamlarından biri olmuşdu. 1188-ci
ildə həcc ziyarəti üçün yola çıxan Burhanəddin Anəvi əmir
Seyfəddinin elçisi olaraq Bağdadda Abbasi xəlifəsi Nasir
Lidinillahla görüşmüşdü. 1207-ci ildə Əxlatşah əmirliyi ləğv
edilərək ərazisi Əyyubilər dövlətinə birləşdirilmişdi. Bu hadisədən
sonra Konyaya gedən Burhanəddin Anəvi Anadolu Səlcuqlu sultanı
İzzəddin I Keykavusun (1211-1220) xidmətinə daxil olmuşdu. Malatya
şəhəri qaziliyinə təyin olunan Burhanəddin Əbu Nəsr Anəvi
‚Ənisü’l-Qülub‛ adlı farsca əsərini yazıb sultan İzzəddinə təqdim
etmişdi. Bu əsərin son qismi ‚Nəsihətnamə‛ adlanır. Müəllif burada
Burhan təxəllüsü ilə gənc hökmdar İzzəddin I Keykavusa nəsihət və
öyüd mahiyyətində şerlər yazmışdı.
‚Ənisü’l-Qülub‛ İslam tarixi və əxlaqa dair əsər olsa da bu əsərdə
Azərbaycan, Arran və Anadoluda yaşayan oğuzlar haqqında dəyərli
tarixi məlumatlar var. ‚Ənisü’l-Qülub‛ Anadoludakı farsdilli
ədəbiyyatın qiymətli nümunələrindən biridir. Bu əsər Firdovsinin
‚Şahnamə‛si tərzində qələmə alınmışdır və bir növ xəlifələrin
tərənnüm edildiyi şahnamədir. ‚Ənisü’l-Qülub‛un məlum olan yeganə
nüsxəsi İstanbulda Ayasofiya kitabxanasında saxlanılır. Burhanəddin
Anəvinin ölüm tarixi 1214-cü ildən sonraya təsadüf edir.
Mənbə: Dosent Elnur Nəsirov/ Orta Əsrlərdə Yaşamış AZƏRBAYCANLI ALİMLƏR, fəqihlər, müfəssirlər, mühəddislər, mütəkəllimlər, ravilər, qarilər …
