BAKI,VOA

Orta əsrlər Şərq elmi və ədəbi mühitinin formalaşmasında Azərbaycan mənşəli alimlərin müstəsna xidmətləri olmuşdur. Yaşadığı dövrün tanınmış ədiblərindən və görkəmli dilçilərindən biri də tam adı İzzəddin Əbu Muhəmməd Əbdülvəhhab ibn İbrahim ibn Muhəmməd əl-Xəraci Zəncani olan böyük elmi xadimdir. Zəncanda dünyaya göz açan alim, sonradan elmi mühitin daha qaynar olduğu Təbriz şəhərinə köçərək orada məskunlaşmışdır.

Mosul illəri və Şeyx İbn Xubbazın şəxsi katibliyi

İzzəddin Əbdülvəhhab Zəncani elmi fəaliyyətinin ilkin və tələbəlik illərində (ehtimal olunduğu kimi) bir müddət Mosul şəhərində yaşamışdır. Mosulda olduğu dövrdə o, dövrün böyük elm xadimi Şeyx Şəmsəddin ibn Xubbazın şəxsi katibi vəzifəsini icra etmişdir. Zəncani burada şeyxin diktə etdiyi fundamental elmi və ədəbi əsərləri bir-bir qələmə alaraq böyük təcrübə qazanmış və öz elmi potensialını inkişaf etdirmişdir.

Yaradıcılığı və məşhur “Təzkirətü’l-Məcdiyyə” əsəri

Filologiya və ritorika sahəsində dərin biliklərə malik olan İzzəddin Əbdülvəhhab Zəncani ümumi dilçilik, ərəb dilinin qrammatikası (sərf-nəhv), xitabət (ritorika) və qafiyə (stilistika) elmlərinə dair bir sıra mühüm fundamental əsərlərin müəllifidir. Alimin bu sahədə qələmə aldığı və dövrümüzə qədər gəlib çatan ən qiymətli əsərlərindən biri məhz “Təzkirətü’l-Məcdiyyə” adlanır. Bu əsər orta əsrlər Şərq qrammatika məktəbinin dəyərli nümunələrindəndir.

Xorasandan Mavəraünnəhrə uzanan elmi səyahətlər

Görkəmli alim elmi biliklərini artırmaq və Şərqin digər böyük mədəniyyət mərkəzləri ilə tanış olmaq məqsədilə geniş səyahətlərə çıxmışdır. O, əvvəlcə Xorasan vilayətinə, daha sonra isə İslam elminin ocaqlarından sayılan Mavəraünnəhr bölgəsinə səfər etmişdir. Bir müddət Buxara şəhərində yaşayıb yerli alimlərlə elmi mübadilələr apardıqdan sonra yenidən doğma Təbrizə qayıtmış və ömrünün sonuna qədər burada fəaliyyət göstərmişdir.

Böyük ədib və dilçi alim İzzəddin Əbdülvəhhab Zəncani hicri təqvimi ilə 660-cı (miladi 1262) ildə Təbrizdə vəfat etmişdir. Qeyd edək ki, onun elmi irsini oğlu, tanınmış alim İmadəddin Əbü’l-Məkarim Muhəmməd Təbrizi uğurla davam etdirmişdir.

Mənbə: Dosent Elnur Nəsirov/ Orta Əsrlərdə Yaşamış AZƏRBAYCANLI ALİMLƏR, fəqihlər, müfəssirlər, mühəddislər, mütəkəllimlər, ravilər, qarilər …