BAKI, AzerVoice
İslam dini həm fiziki, həm də mənəvi təmizliyə böyük önəm verir. Qurani-Kərimdə və hədislərdə təmizlikə çağırış açıq-aydın göstərilir. Allah təala buyurur: “Səndən aybaşı barəsində soruşurlar… Təmizləndikdə isə, Allahın sizə əmr etdiyi yerdən onlara yaxınlaşın.” Bu və digər ayələr paklığa, təmizlik səylərinə verilən dəyəri vurğulayır.
Nə üçün istinca (təmizlənmək) vacibdir?
Müsəlmanın ayaqyoluna gedərkən sidik və nəcisdən təmizlənməsi -fiqhi terminlə istinca -böyük əksəriyyət alimlərinə görə vacibdir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) bildirmişdir ki, ayaqyoluna gedərkən təmizlənmək üçün üçüncü daş götürmək kifayətdir. Başqa hədislərdə isə istincanın vacibliyi və bu əməli etməyənlərin əzabla qarşılaşacağı xəbər verilmişdir. Bu dəlillər göstərir ki, namazdan əvvəl cismani və paltar təmizliyi namazın şərtlərindən biridir.
Məzhəb fərqlilikləri: ümumi yanaşma
Hənəfi, Məlik, Şafii və Hənbəli məktəbləri arasında bəzi incə fərqlər mövcuddur. Ümumilikdə:
Cümhurun (əksər alimlərin) mövqeyi: sidik və nəcis xaric olduqdan sonra istinca vacibdir.
Hənəfi məktəbi: orqanın kənarları bulaşmamışsa cüzi fərqlər mövcuddur — orqanı yumaq müəkkəd-sünnət sayılır; kənarlara yayılıbsa yumaq vacibdir. Təmizləməni tərk etmək isə məkruh hesab edilir.
Hənbəlilər: əsas mövqelərinə görə dəstəmazdan əvvəl istinca etmək vacibdir.
Yəni praktiki nəticə budur: namazdan əvvəl hər iki orqanda olan sidik və nəcis tam təmizlənməlidir.
Su ilə istinca — əsas vasitə
İstinca əsasən su ilə icra olunur. Əbu Hüreyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbərimiz ayaqyolunda su ilə istinca edib, sonra dəstəmaz alar və əlini torpağa sürtərdi. Su olmadığı halda isə pak, quru və sərt maddələrlə (daş, taxta parça, yun, pambıq, salfet və s.) təmizləmək icazəlidir.
Problemlər: davamlı ifraz, vəsvəsə və praktiki tövsiyələr
Bəzi şəxslərdə istincadan sonra da davamlı olaraq «sanki ifraz olur» hissi və ya alt paltarının çirklənməsi qorxusu ola bilər. Bu çox vaxt şeytanın vəsvəsəsidir. Bu vəsvəsəni aradan qaldırmaq üçün məsləhətlər:
Ayaqyolunda ehtiyac tam ödənilmədən çıxmayın.
İstinca edərkən sidik kanalını aşağıdan yuxarı doğru sıxıb yumaqla daha yaxşı təmizlənmə təmin edin.
Təmizlik başa çatdıqdan sonra alt paltara bir az su sıçratmaq müstəhəbdir - bu, vəsvəsəni aradan qaldırır.
Əgər həqiqətən də ifraz varsa və paltara sidik düşübsə, həmin paltar tam təmizlənmədən namaz olmaz.
Səhhət (sidik qaçırma və s.) problemlərində rüxsətlərdən istifadə olunmalı; həkimə müraciət və islami rüxsət qaydalarına uyğun davranmaq tövsiyə olunur.
Texniki variantlar: dəridən, əlcəkdən istifadə və digər üsullar
Cümhur alimlərinə görə istinca, cinsi orqana və ya anal dəliyə birbaşa əl ilə toxunmadan da müxtəlif üsullarla yerinə yetirilə bilər. Məsələn, əlcək və ya ələ sarılmış başqa pak vasitə ilə təmizləmə icazəlidir. Belə təmizlənmədən sonra namaz qılmaq caizdir.
Nəticə - nə vacibdir?
Namazdan əvvəl bədənin, paltarın və namaz qılınacaq yerin nəcasətdən təmizlənməsi şərtdir.
İstinca etmədən namaz qılmaq caiz deyil.
Su əsas və ideal vasitədir; su yoxdursa təmiz quru vasitələrdən istifadə mümkündür.
Əgər davamlı vəsvəsə və ya sağlamlıq problemi varsa, mötəbər alimlərin və tibbin tövsiyələri əsasında rüxsətlərə əməl edilməlidir.
