BAKI, AzerVoice

İslam dini insan həyatının toxunulmazlığına xüsusi önəm verir və həm öz həyatına qıymağı, həm də başqasının həyatına son qoymağı böyük günah sayır. Qurani-Kərimdə bir insanı xilas etməyin bütün bəşəriyyəti xilas etməyə bərabər olduğu bildirilir. Məhz buna görə orqan nəqli məsələsi həm tibbi, həm də dini baxımdan son dərəcə həssas bir mövzudur.

Şəriətdə insan bədəni – əmanət anlayışı

İslama görə bədən və ruh insana mülkiyyət kimi verilməyib, onlar Allahın əmanətidir. Buna görə insan öz bədəni üzərində tam sərbəstlik sahibi deyil və istədiyi şəkildə istifadə edə bilməz. Özü-özünə zərər vermək, bədən üzvünü qoparmaq və ya canına qıymaq haramdır. Lakin xəstəliyin müalicəsi üçün tibbi müdaxilələr istisna edilir.

Məsələ burasındadır ki, Peyğəmbərin (s.ə.s.) dövründə orqan transplantasiyası mövcud olmadığından bu məsələdə hökm müasir alimlərin ictihadına əsaslanır.

Müasir İslam alimlərinin mövqeyi

Alimlərin böyük əksəriyyəti orqan bağışlanmasını müəyyən şərtlər daxilində caiz sayır. Prinsip belədir:

1. Donorun həyatı təhlükəyə düşməməlidir

Bir nəfərin həyatı xilas edilərkən digərinin həyatı risk altına qoyula bilməz.
Məsələn:

Böyrəyin birini bağışlamaq mümkündür (donor sağlam qalırsa).

Ürək və ya tək ağciyər kimi həyati orqanları bağışlamaq qadağandır.

2. Donorun ailəsinə, öhdəliklərinə ağır zərər dəyməməlidir

Şəriətə görə insanın üzərində ailəsinin haqqı var – yəni orqan bağışlamaq nəticəsində işləmək qabiliyyəti itirsə, bu caiz sayılmır.

3. Uşaqlar, ruhi xəstələr, ağlı qeyri-kafi olan şəxslər orqan hədiyyəsi barədə qərar verə bilməz.

4. Orqan satışı qəti qadağandır

Alimlər orqan satışını tam şəkildə haram elan ediblər. Çünki insan bədəni mal deyil.

Ölən şəxsin orqanlarının bağışlanması

İslamda meyitin hörməti dirinin hörməti kimidir. Peyğəmbər (s.ə.s.) buyurub:“Ölünün sümüyünü qırmaq dirinin sümüyünü qırmaq kimidir.”

Bu səbəbdən ölünün orqanlarının istifadəsi yalnız iki halda caiz görülür:Özü sağlığında vəsiyyət edibsə və vəsiyyət yoxdursa, ailə zəruri ehtiyac olduqda icazə verə bilər.

Müsəlmandan qeyri-müsəlmana və əksinə orqan nəqli

Əksər alimlər bunu caiz sayırlar, çünki orqanlar dini kimlik daşımır. Quran da göstərir ki, küfr bədənin deyil, qəlbin vəziyyətidir.

Qadağan olunan transplantasiya: Yumurtalıq nəqli

Alimlərin yekdil hökmünə görə yumurtalıq nəqli haramdır. Buna səbəb genetik irsiyyətin olduğu kimi ötürülməsidir.

Uşağın nəsəb qarışması, kimə aid olduğu bilinməməsi kimi fəsadlara gətirir. Nəsil və ailə nizamının pozulması İslamda ən böyük qadağalardandır.