Yaxın Şərq və Şimali Afrika coğrafiyası əsrlər boyu qlobal diplomatiyanın gedişatına istiqamət verən strateji hadisələrin və hərbi-siyasi böhranların mərkəzində yer almışdır. 5 sentyabr tarixi də ərəb dünyasının beynəlxalq münasibətlər sistemindəki yerini və daxili güc dinamikasını dəyişən mühüm dönüşlərlə yadda qalmışdır. Bu təqvim günündə beynəlxalq arenada böyük rezonans doğuran xüsusi əməliyyatlardan tutmuş ərəb-İsrail qarşıdurmasının taleyini müəyyən edən sülh danışıqlarına qədər tarixi addımlar atılmışdır. Eyni zamanda regional hərbi mühasirələrin yarılması, dövlət başçılarının təhlükəsizlik paktları və daxili müxalifətə qarşı inzibati tədbirlər məhz bu tarixdə dönüş nöqtələri yaratmışdır. Tarixin müxtəlif onilliklərində baş verən bu proseslər ərəb xalqlarının ictimai yaddaşına və regional sərhədlərə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir. Təqdim olunan siyahı 5 sentyabrda ərəb ölkələri tarixində qeydə alınmış 20 tamamilə unikal hadisəni əhatə edir.
1566 – Ərəb torpaqlarını, o cümlədən Suriya, Misir, Hicaz və Bağdadı Osmanlı imperiyasının tərkibinə qataraq regionun idarəetmə sistemini quran Sultan Süleyman Qanuni Macarıstanda Zigetvar mühasirəsi zamanı vəfat etdi.
1931 – İtaliya müstəmləkə ordusu Liviyanın şərqindəki Kufra vahəsini tam nəzarətə götürdükdən sonra Sənusi hərəkatının müqavimət xətlərini təcrid etmək üçün Misir-Liviya sərhədi boyunca yüzlərlə kilometrlik tikanlı məftil səddinin çəkilməsini tamamladı.
1943 – Suriya və Livan arasında ticarət və daxili gömrük rüsumlarının tənzimlənməsi, eləcə də Fransız mandatlığından sonrakı iqtisadi müstəqilliyin təmin edilməsi üçün Şamda birgə iqtisadi komissiyanın əsası qoyuldu.
1951 – İordaniya Kralı I Abdullahın Qüdsdəki Məscidül-Əqsada qətlə yetirilməsinə görə mühakimə olunan və sui-qəsddə əli olmaqda təqsirləndirilən dörd nəfər Amman hərbi məhkəməsinin hökmü ilə edam edildi.
1962 – Əlcəzair Müvəqqəti Hökuməti daxilində yaranan kəskin siyasi böhran və Əhməd Ben Bella tərəfdarları ilə daxili qüvvələr arasındakı gərginliyin ardınca ordu bölmələri paytaxt Əlcəzairə daxil olaraq Ben Bellanın vahid liderliyini təmin etdi.
1964 – İsgəndəriyyədə keçirilən II Ərəb Zirvə Konfransında ərəb liderləri Yaxın Şərqdə ortaq hərbi potensialı birləşdirmək məqsədilə Vahid Ərəb Hərbi Komandanlığının (Birgə Hərbi Qərargah) yaradılması haqqında tarixi qərar qəbul etdilər.
1972 – Qərbi Almaniyanın Münxen şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunları zamanı Fələstinin "Qara Sentyabr" təşkilatı İsrail olimpiya komandasının üzvlərini girov götürdü; baş verən qanlı toqquşma və uğursuz qurtarma əməliyyatı ərəb-İsrail münaqişəsini qlobal media gündəminin mərkəzinə gətirdi.
1978 – ABŞ-nin Merilend ştatında yerləşən Kemp-Devid iqamətgahında ABŞ Prezidenti Cimmi Karterin vasitəçiliyi ilə Misir Prezidenti Ənvər Sadat və İsrail Baş Naziri Menaxem Begin arasında 12 gün davam edəcək tarixi sülh danışıqları rəsmən başladı.
1980 – İraq-İran sərhədində toqquşmaların kritik həddə çatması nəticəsində İraq rəhbərliyi qonşu dövləti 1975-ci il Əlcəzair sazişinin müddəalarını pozaraq Zeynəl-Qövs və Meymək sərhəd yüksəkliklərini işğal altında saxlamaqda ittiham etdi.
1982 – Mərakeşin Fəs şəhərində ərəb dövlət başçılarının XII Zirvə Konfransı yenidən fəaliyyətə başladı; sammitdə ərəb-İsrail qarşıdurmasının həlli üçün ilk dəfə 1967-ci il sərhədləri daxilində Fələstin dövlətinin qurulmasını nəzərdə tutan "Fəs Sülh Planı" müzakirəyə çıxarıldı.
1986 – Pakistanın Kəraçi hava limanında "Pan Am" aviaşirkətinə məxsus təyyarə Əbu Nidal terror qruplaşmasının fələstinli yaraqlıları tərəfindən qaçırıldı; təhlükəsizlik qüvvələrinin basqını zamanı onlarca sərnişin həlak oldu və hadisə ərəb diplomatiyasında kəskin pisləndi.
1989 – Livan vətəndaş müharibəsi zamanı Baş Nazir və ordu komandanı general Mişel Aun Suriya qoşunlarının Livan ərazisindən tam çıxarılması tələbini təkrarlayaraq xarici qüvvələrə qarşı elan etdiyi "Qurtuluş müharibəsi"nin artilleriya fazasını gücləndirdi.
1990 – Küveytin işğalından dərhal sonra İraq xarici işlər naziri Tariq Əziz Moskvaya səfər edərək Sovet rəhbərliyi ilə Körfəzdə beynəlxalq koalisiyanın hərbi müdaxiləsinin qarşısını almaq üçün son diplomatik təmaslar apardı.
1994 – BMT-nin Beynəlxalq Əhali və İnkişaf Konfransı Qahirədə açıldı; bir sıra ərəb və islam ölkələri ailə dəyərləri və demoqrafik siyasət məsələlərində Qərb dövlətlərinin irəli sürdüyü bəzi maddələrə qarşı sərt müxalifət bildirdilər.
1997 – Fələstinin "HƏMAS" təşkilatının İordan çayının Qərb sahilindəki hərbi qanadının komandirlərindən biri İmad Avadallah İsrail təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən xüsusi əməliyyat nəticəsində zərərsizləşdirildi.
2003 – Fələstinin ilk Baş Naziri Mahmud Abbas (Əbu Mazen) Fələstin Administrasiyasının daxili təhlükəsizlik orqanlarına nəzarət uğrunda Yasser Ərəfatla apardığı hakimiyyət çəkişməsi nəticəsində vəzifəsindən istefa verdiyini açıqladı.
2008 – Dəməşqdə Suriya Prezidenti Bəşər Əsəd, Fransa Prezidenti Nikola Sarkozi, Türkiyə Baş Naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Qətər Əmiri Şeyx Həməd bin Xəlifə Al Saninin iştirakı ilə Suriyanın beynəlxalq təcriddən çıxarılmasını hədəfləyən tarixi dördtərəfli sammit keçirildi.
2013 – Misirin paytaxtı Qahirədə Daxili İşlər Naziri general Məhəmməd İbrahimin kortejinə qarşı minalanmış avtomobillə güclü sui-qəsd cəhdi təşkil edildi; nazir xilas olsa da, onlarla mülki və polis əməkdaşı yaralandı.
2017 – Suriya Silahlı Qüvvələri və müttəfiq bölmələr İŞİD terror qruplaşmasının üç ildən artıq mühasirədə saxladığı Deyr əz-Zor şəhərindəki 137-ci briqadanın hərbi blokadasını rəsmən yararaq şəhərin azad edilməsi əməliyyatında tarixi dönüş əldə etdi.
2023 – BMT-nin Beynəlxalq Ərzaq Proqramı (WFP) və humanitar agentliklər Sudandakı vətəndaş qarşıdurması səbəbindən 6 milyondan çox insanın aclıq təhlükəsi ilə üz-üzə qaldığını bəyan edərək Ərəb Liqası və regional dövlətləri təcili humanitar dəhlizlər yaratmağa çağırdı.
