BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında imzalanan üçtərəfli “Məkkə Birgə Müdafiə Anlaşması”nın Suriyanın təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və yenidənqurma prosesinə yeni imkanlar yarada biləcəyi bildirilir. Analitiklərin fikrincə, Ankara və Ər-Riyadın Suriya ilə bağlı mövqelərindəki yaxınlıq yeni regional təhlükəsizlik mexanizminin Dəməşq üçün də əhəmiyyətini artırır.
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan avqustun 7-də Məkkədə birgə müdafiə sazişi imzalayıb. Tərəflərin açıqlamasına görə, sənəd mümkün hücumlara qarşı çəkindirmənin gücləndirilməsi, üç ölkənin təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və regionda sabitliyin təmin edilməsini hədəfləyir.
Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı Suriyada əməkdaşlığı gücləndirə bilər
Körfəz Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Əbdüləziz bin Saqr bildirib ki, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı Suriyada siyasi sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, ölkənin yenidən qurulması, ərazi bütövlüyünün qorunması və xarici müdaxilələrin qarşısının alınması kimi məsələlərdə oxşar məqsədlərə malikdir.
Onun fikrincə, yeni strateji əməkdaşlıq çərçivəsi Ankara və Ər-Riyadın Suriya istiqamətində koordinasiyasını daha da gücləndirə bilər.
Bin Saqr Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının Suriyada mənfi rol oynadığını hesab etdikləri regional aktorlara, o cümlədən İran və İsrailə, eləcə də ABŞ və Rusiya kimi beynəlxalq aktorlara qarşı diplomatik təzyiqlərini əlaqələndirə biləcəyini qeyd edib.
Suriyaya hərbi və iqtisadi dəstək imkanları
Səudiyyəli akademik və siyasi analitik Xalid Məhəmməd Bətərfi isə “Məkkə Anlaşması”nın müharibədən ağır mirasla çıxan Suriya üçün faydalı ola biləcəyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, üç ölkənin imkanları Suriyaya sərhədlərin qorunması, hərbi təlim, terror təşkilatlarına qarşı mübarizə, dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyi və narkotik qaçaqmalçılığı ilə mübarizə sahələrində dəstək göstərmək üçün istifadə oluna bilər.
Bətərfi həmçinin kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, eləcə də quru, dəniz və hava hərbi texnikası ilə bağlı əməkdaşlıq imkanlarının olduğunu bildirib.
Türkiyə-Suriya-Səudiyyə Ərəbistanı dəmir yolu layihəsi
Analitik Suriya, Türkiyə, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanını birləşdirəcək dəmir yolu layihəsinin də regional əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib.
Layihənin gələn il həyata keçirilməsinə başlanmasının və xəttin Mədinəyə, daha sonra isə Körfəz sahillərinə qədər uzadılmasının nəzərdə tutulduğu bildirilir.
Əməkdaşlığın yalnız dəmir yolu ilə məhdudlaşmayacağı, qaz kəmərləri və məlumat mübadiləsi kimi sahələri də əhatə edə biləcəyi qeyd olunur. Bu təşəbbüslərin Asiyanı Suriya üzərindən Avropa ilə birləşdirən daha geniş nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin formalaşdırılmasına xidmət edə biləcəyi vurğulanır.
ABŞ-ın təhlükəsizlik çətirinə inam azalır
Ekspertlər “Məkkə Anlaşması”nın yalnız hərbi əməkdaşlıq sənədi olmadığını, region ölkələrinin təhlükəsizlik siyasətində dəyişikliklərə işarə etdiyini bildirirlər.
Yaxın Şərq və regional təhlükəsizlik üzrə tədqiqatçı Maykl Stivens Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ-a münasibətdə artan narazılığın və Ər-Riyadın təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını şaxələndirmək istəyinin yeni əməkdaşlıq formatlarının yaranmasına təsir etdiyini bildirib.
Onun fikrincə, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında formalaşan yaxınlaşma regionda yeni təhlükəsizlik oxlarından birini yarada bilər. Bununla yanaşı, Körfəz və Qırmızı dənizin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün ABŞ və Avropa ölkələrinin dəstəyinə ehtiyacın qalacağı qeyd edilir.
Anlaşma İsrailə qarşı çəkindirmə mexanizminə çevrilə bilər
Cənubi Asiya üzrə ekspert Şüca Nəvaz üç ölkə arasındakı əməkdaşlığın hələlik tamhüquqlu qarşılıqlı müdafiə ittifaqından daha çox hərbi-iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsinə yaxın olduğunu bildirib.
Onun fikrincə, bu yaxınlaşma ABŞ-ın təhlükəsizlik çətirinə inamın azalmasının göstəricisidir. Ekspert eyni zamanda mümkün mexanizmin hazırkı regional şərtlər fonunda İsrailə qarşı çəkindirmə gücü yarada biləcəyini istisna etməyib.
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan isə Misirin müəyyən texniki məsələlər həll edildikdən sonra “Məkkə Birgə Müdafiə Anlaşması”na qoşula biləcəyini bildirib.
Fidan anlaşmanın konkret ümumi düşmən müəyyən etmədiyini və İranı və ya başqa bir ölkəni hədəf almadığını vurğulayıb.
Suriyanın regional sistemə inteqrasiyası
Ekspertlərin qiymətləndirmələri göstərir ki, “Məkkə Anlaşması”nın genişlənməsi və yeni regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşması Suriyanın təhlükəsizlik və iqtisadi sistemlərə yenidən inteqrasiyası üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Xüsusilə sərhəd təhlükəsizliyi, terrorla mübarizə, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, enerji və nəqliyyat layihələri sahəsində əməkdaşlıq Dəməşqin regional tərəfdaşlarla əlaqələrinin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər.
