Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanmış “Məkkə müdafiə sazişi” çərçivəsində yaradılan Siyasi və Müdafiə üzrə Strateji Komitənin ilk iclası avqustun 31-də İstanbulda keçiriləcək.

İclasda üç ölkənin xarici işlər və müdafiə nazirləri, eləcə də Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisləri iştirak edəcək. Görüş sazişin imzalanmasından sonra onun praktiki mexanizmlərinin formalaşdırılması baxımından ilk mühüm mərhələ hesab olunur.

Misirin Məkkə sazişinə qoşulması mümkündür, Suriyaya səfər edəcəyəm - Ərdoğan

“Məkkə müdafiə sazişi” avqustun 7-də Məkkədə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan rəhbərliyinin iştirakı ilə imzalanıb. Sazişə əsasən, üç ölkədən hər hansı birinə qarşı silahlı hücum digər iki ölkəyə də hücum kimi qiymətləndiriləcək.

Komitənin əsas vəzifəsi nədir?

Siyasi və Müdafiə üzrə Strateji Komitə saziş çərçivəsində həyata keçiriləcək fəaliyyətlərin strateji istiqamətlərini müəyyənləşdirmək üçün yaradılıb.

İstanbulda keçiriləcək ilk iclasda saziş çərçivəsində fəaliyyət göstərəcək katibliyin və digər mexanizmlərin ümumi strukturu müəyyənləşdiriləcək. Eyni zamanda qarşıdakı dövr üçün yol xəritəsinin hazırlanması və üç ölkə arasında birgə fəaliyyət sahələrinin müəyyənləşdirilməsi gözlənilir.

Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan daha əvvəl bildirib ki, saziş çərçivəsində NATO-ya bənzər katiblik və nazirlər komitəsi yaradılması nəzərdə tutulur.

Gündəliyin əsas istiqamətləri

İclasda beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri ilə yanaşı, üç ölkənin müdafiə qabiliyyətlərinin inkişaf etdirilməsi və silahlı qüvvələr arasında qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması müzakirə olunacaq.

Tərəflərin müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirməsi gözlənilir. Bu çərçivədə birgə istehsal, tədqiqat və inkişaf layihələri əsas müzakirə mövzularından biri ola bilər.

Bundan başqa, terrorizmlə mübarizə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin koordinasiyası da gündəmdə olacaq.

Saziş NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzəyir?

Türkiyə rəsmilərinin açıqlamalarına görə, saziş qarşılıqlı müdafiə prinsipi baxımından NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzəyir.

Lakin Ankara sənədin konkret olaraq hər hansı ölkəyə qarşı yönəlmədiyini bildirir. Hakan Fidan sazişin İranı və ya başqa bir dövləti hədəf almadığını, ümumi təhlükənin müəyyən edilmədiyini açıqlayıb.

Türkiyə tərəfinin mövqeyinə görə, əsas məqsəd regionda çəkindirmə qabiliyyətini gücləndirmək və sabitliyə töhfə verməkdir.

Yeni ölkələr sazişə qoşula bilər

“Məkkə müdafiə sazişi”nin gələcəkdə digər ölkələrin də iştirakı üçün açıq saxlanılması nəzərdə tutulur.

Hakan Fidan Misirin müəyyən texniki məsələlərin həllindən sonra sazişə qoşula biləcəyini bildirib. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın yanaşmasına əsasən, mexanizmin yalnız üç ölkə ilə məhdudlaşdırılması nəzərdə tutulmur və zərurət yarandığı halda digər dövlətlərin də iştirakı mümkün ola bilər.

Üç ölkənin imkanları necə tamamlanır?

Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın bir araya gəlməsi onların hərbi və iqtisadi imkanlarının bir-birini tamamlaması baxımından diqqət çəkir.

Səudiyyə Ərəbistanı böyük maliyyə resurslarına və yüksək müdafiə xərclərinə malikdir. Türkiyə son illərdə inkişaf etdirdiyi müdafiə sənayesi, pilotsuz uçuş aparatları və müxtəlif hərbi texnologiyalarla seçilir. Pakistan isə uzunmüddətli hərbi təcrübəsi və nüvə imkanları ilə strateji çəkindirmə potensialına malikdir.

Bu üç istiqamətin birləşməsi – Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə imkanları, Türkiyənin müdafiə sənayesi və Pakistanın hərbi təcrübəsi və strateji imkanları – yeni müdafiə mexanizminin potensialını artıran əsas amillərdən biri hesab olunur.

İstanbulda keçiriləcək ilk iclasın əsas əhəmiyyəti isə sazişin siyasi bəyanatdan real institusional mexanizmə çevrilməsi istiqamətində ilk addımların atılmasıdır. Komitənin müəyyənləşdirəcəyi strukturlar və yol xəritəsi “Məkkə müdafiə sazişi”nin gələcəkdə regional təhlükəsizlik sistemində hansı rolu oynayacağını böyük ölçüdə müəyyən edə bilər.